ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ – ΟΜΙΛΙΑ : O ΘΑΝΑΤΟΣ ΜΙΑΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΌΣΟ ΚΑΙ ΑΝ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΠΕΡΙΕΡΓΟ ΜΑΖΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΠΕΘΑΙΝΟΥΝ ΚΑΙ ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ. ΈΤΣΙ ΠΡΟΧΤΕΣ ΜΕ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΗΣ BOA SR ΣΤΑ 85 ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑ ΠΕΘΑΝΕ ΚΑΙ Η ΓΛΩΣΣΑ BO, 1200 ΧΛΜ ΜΑΚΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΒΕΓΓΑΛΗ.
Στο ινδικό αρχιπέλαγος βρίσκονται τα νησιά Andaman που υπολογίζουν ότι κατοικήθηκαν πριν από 65.000 χρόνια από ανθρώπους που ήρθαν από την Αφρική.
Υπολογίζουνε 20 διάφορες φυλές που η καθεμία μιλούσε την δική της γλώσσα και είχε το δικό της τρόπο ζωής που ήταν ομαδικός και περιορίζονταν κυρίως στην ανεύρεση τροφής στα δάση που ζούσαν. Τροφή όπως οι γλυκόριζες, πατάτες και κυνήγι αγριόχοιρων.
Το 1858 ήρθαν Άγγλοι αποικιοκράτες και δημιούργησαν εκεί στα νησιά μια βάση η οποία χρησιμοποιείται σήμερα από το ειδικό Ναυτικό.
Μαζί με τους Άγγλους ήρθε το αλκοόλ μειώνοντας τους ιθαγενείς σε ένα αριθμό 5.000 ενώ οι περισσότεροι πέθαναν από ελονοσία και αλκοολισμό.
Τόσο οι Άγγλοι όσο και οι Ινδοί μετακίνησαν όλες τις φυλές μαζί μέχρι που σχεδόν τους εξολόθρευσε όλους το ολοκληρωτικό τσουνάμι του 2004.
Μετά το τσουνάμι γεννήθηκαν 120 παιδιά που πέθαναν όλα πριν γίνουν 2 ετών.
Από την φυλή της Boa Sr έμειναν περίπου 11 αλλά κανείς από αυτούς δεν μπορούσε πια να μιλήσει την διάλεκτο BO.
Η τελευταία είχε μια επαφή με μια γλωσσολόγο την οποία καταλάβαινε λίγο, στην οποία η Boa Sr αφιέρωσε και ένα τραγούδι τελευταίο στην γλώσσα της που το μαγνητοφώνησε.

Πηγή:http://neurotalk.blogspot.com/

Η ετυμολογία στην εκμάθηση τής γλώσσας Γράφει ο Γεώργιος Μπαμπινιώτης

Γεώργιος Μπαμπινιώτης

(καθηγητής Γλωσσολογίας, πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού, τέως πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών)

Το ότι το ετυμολογικό μου λεξικό ( «Ετυμολογικό Λεξικό τής Νέας Ελληνικής. Ιστορία των λέξεων» ) εξαντλήθηκε μέσα σε τρεις εβδομάδες (!) και επανακυκλοφορείται σε ανατύπωση αποτελεί, νομίζω, ένα γλωσσικό γεγονός που- όχι ως επίτευγμα τού συγγραφέα, αλλά ως γεγονός καθ΄ εαυτό- αξίζει να σημειωθεί. Δείχνει ότι ένας κόσμος- διαφόρων ηλικιών, φύλου, μορφώσεως, επαγγέλματος κ.λπ.- ενδιαφέρεται για την καταγωγή των λέξεων που χρησιμοποιούμε: τι σήμαιναν αρχικά, πώς, πότε και από ποιον πλάστηκε αυτή ή εκείνη η λέξη, αν είναι αρχαία ή νέα κ.λπ. Χωρίς πάντοτε να το συνειδητοποιεί αυτός ο κόσμος ενδιαφέρεται για ό,τι ονομάζουμε ετυμολογία των λέξεων ή με ό,τι συνδέεται άμεσα μ΄ αυτήν, με την ιστορία των λέξεων. Στις γραμμές που ακολουθούν θα προσπαθήσω να θίξω τι σημαίνει γλωσσολογικά αυτό το ενδιαφέρον και πώς μπορεί να αξιοποιηθεί για μια καλύτερη επαφή με τον γλωσσικό μας πολιτισμό.

Κάθε ανθρώπινη γλώσσα μπορεί να προσεγγισθεί από δύο πλευρές, τη διαχρονική και τη συγχρονική.

Στην πρώτη- και σε σχέση πάντοτε με το θέμα μας- ενδιαφέρουν η δημιουργία των λέξεων, η εξέλιξή τους και η σχέση τους με άλλες λέξεις γλωσσών τής ίδιας κυρίως ή και άλλης οικογένειας.

Στη δεύτερη ενδιαφέρει η σύγχρονη, και εν προκειμένω η σημερινή, υπόσταση των λέξεων σε σχέση με άλλες λέξεις τής ίδιας γλώσσας, με τις οποίες συναπαρτίζουν γλωσσικά σύνολα ή υποσύνολα διά των γλωσσικών μηχανισμών τής παραγωγής και τής σύνθεσης («ετυμολογικά πεδία»).

Και στις δύο περιπτώσεις έχουμε να κάνουμε με ομάδες ομορρίζων λέξεων, ομορρίζων κοινής καταγωγής με λέξεις συγγενών γλωσσών και ομόρριζων κατά τον σχηματισμό τους ως παράγωγα και σύνθετα μιας λέξης.

Παραδείγματα διαχρονικής και συγχρονικής ετυμολογικής συγγένειας (όπως την ορίσαμε εδώ). Από μια αρχική ρίζα *legh- (ελλην. λεχ- ) με βασική σημασία «κείμαι, ξαπλώνω» έχουμε στην Ελληνική τις λέξεις λεχώνα, λοχεία, λόχος («τόπος όπου πλαγιάζει κανείς»- «τόπος αναμονής- ενέδρα»- «στρατιωτικό σώμα για ενέδρα»- «στρατιωτικό σώμα»), ελλοχεύω,λέσχη («κοιτώνας»- «δημόσιος τόπος συναντήσεων»- «εντευκτήριο»). Από την ίδια ρίζα έχουμε τα ξένα: λατ. lectus «κρεβάτι» (απ΄ όπου και το γαλλ. lit ), αγγλ. lie «κείμαι» και γερμ. liegen, αρχ. σκανδιναβ. lag(u)-, απ΄ όπου το αγγλ. law «νόμος» (αρχική σημ. «αυτό που έχει τεθεί και αποτελεί κείμενο», ανάλογο προς το γερμ. Gesetz «νόμος», από το ρήμα setzen «θέτω»). Ενα άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα, η αρχική ρίζα (s)ker- (ελλην. κερ ) με βασική σημασία «κόβω- δρέπω». Από αυτήν τα ελλην. κέρμα, κορμός και κορμί, κουρά,κουρεύω,κουράζω (αρχ. σημασία «τιμωρώ με κούρεμα»), καρπός,εγκάρσιος,κρίνω (αρχική σημασία «κόβω σε κομμάτια και τα διαχωρίζω») και πολλά ξένα όπως λ.χ. λατ. curtus (απ΄ όπου γαλλ. court), αγγλ. short «κοντός», shear «κόβω- κουρεύω», share «μοιράζω», shirt «πουκάμισο», skirt «φούστα»,sharp «αιχμηρός», ακόμη και score «εγκοπές σε ξύλο για μέτρηση» (απ΄ όπου το ελλην. σκορ).

Και ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ετυμολογικού πεδίου: τα παράγωγα και τα σύνθετα τού φίλος. Μερικά παράγωγα: φιλία, φιλώ, φιλικός, φιλαράκος, φίλτρο (μητρικό), φιλαινάδα, φιλεύω, φίλτατος. Μερικά σύνθετα: φιλ(ο)- φίλαθλος, φιλαλήθης, φιλάνθρωπος, φιλάργυρος, φιλάσθενος,φιλειρηνικός,φιλελεύθερος,φι- λέλληνας,φιλεύσπλαχνος,φιλήσυχος, Φίλιππος - φιλόδοξος,φιλόζωος,φιλοδωρώ, φιλόλογος, φιλονικώ, φιλόξενος, φιλόσοφος, φιλοτελισμός, φιλόμουσος, φιλοτεχνώ, φιλότιμος, φιλοχρήματος--φιλος άφιλος, βιβλιόφιλος, ομοφυλόφιλος, υδρόφιλος, θεατρόφιλος.

Αυτή η ετυμολογική πλευρά προσέγγισης, αίσθησης και διδασκαλίας τής γλώσσας δίνει νέες δυνατότητες στην κατανόηση αλλά και στην εμβάθυνση και την απόλαυση, θα έλεγα, τής γλώσσας. Μέσα απ΄ αυτή καταλαβαίνει κανείς (χωρίς πολλές θεωρητικές αναλύσεις) τον συστημικό χαρακτήρα τής γλώσσας: ότι σε κάθε ανθρώπινη γλώσσα δεν υπάρχουν αποκομμένες λέξεις ή γλωσσικά σοιχεία. Ολα συνέχονται σε σύνολα και υποσύνολα ώστε να είναι δυνατή η εκμάθηση και η ταχύτατη ανάκλησή τους στην επικοινωνία.

Η λέξη κλίνω λ.χ. εντάσσεται σ΄ ένα πεδίο ομορρίζων με σημείο εκκίνησης τη βασική τους σημασία: κλίση, επικλινής, κεκλιμένος,κλιτύς,κλίτος,κλίμα («κλίση, κατωφέρεια εδάφους»- «ζώνη γης, περιοχή»- «οι καιρικές συνθήκες που χαρακτηρίζουν μια περιοχή»), κλίμακα, κλιμάκιο,κλιματισμός,κλιμακτήριος, κλίνη, κλινικός, κλινήρης, αποκλίνω (απόκλιση), συγκλίνω, παρεκκλίνω, υποκλίνομαι,εγκλίσεις,κατάκλιση κ.ά.

Αν αξιοποιούσαμε με συστηματικό τρόπο στο σχολείο (βιβλία, λεξικά, κείμενα) την ετυμολογία, πόσα πράγματα δεν θα φωτίζονταν στη γλώσσα, πόσο βάθος και εύρος θα αποκτούσαν οι λέξεις και πόσο ενδιαφέρον για τους μαθητές. Τότε θα ένιωθε ο μαθητής- με ευχάριστη, αποκαλυπτική και δημιουργική έκπληξη- ότι το εξέχω έδωσε τα εξοχή,έξοχος και κατ΄ εξοχήν· το προβάλλω το πρόβλημα (ό,τι μπαίνει μπροστά ως εμπόδιο και πρέπει να ξεπεραστεί) και την προβλήτα (ακτή)· το προβαίνω την πρόβαση και τα πρόβατα (που σήμαιναν ακόμη και «την κινητή περιουσία» σε αντίθεση με τα κειμήλια - από το κείμαι- που ήταν «η ακίνητη περιουσία» )· ότιτο χάος (μέσω τού λατ. chaos και τού γαλλ. gaz ) έδωσε το γκάζι· η γραμματική (μέσω των αγγλ. grammar, glammar και glamour ) επέστρεψε ως γκλάμουρ και γκλαμουριά · ότι το ύπνος έδωσε το έξ-υπνος και το ξύπνιος, ενώ το εγείρομαι («σηκώνομαι από τον ύπνο») έδωσε μέσω τού παρακειμένου εγρήγορα το (ε)γρήγορος και το εγρήγορση.

Τελικά πιστεύω ότι μια τέτοια θεώρηση τής γλώσσας από τη σκοπιά τής ετυμολογίας μάς αποκαλύπτει τον κόσμο μας, τη σκέψη μας, την ιστορία μας και, πάνω απ΄ όλα, τον πολιτισμό μας.

ΠΗΓΗ ΤΟ ΒΗΜΑ (7-2-2010)

᾿Αντιλεξικόν ἤ ὀνομαστικόν τῆς Νεοελληνικῆς Γλώσσης - Βοσταντζόγλου Θεολ. (ἀναλυτική βιβλιοπαρουσίαση)

᾿Οδυσσεύς τοῦ Klision:῾Η σπουδή τῆς γλώσσας εἶναι συνυφασμένη μέ τά καλά λεξικά. Τό ᾿Αντιλεξικόν τοῦ Θ. Βοσταντζόγλου πού παρουσιάζεται παρακάτω, ἀποτελεῖ μιά ἐπίμοχθη ἐργασία, ἕνα ἔργο ζωῆς, τό ὁποῖο δείχνει τήν ἀγάπη τοῦ συγγραφέα γιά τή γλώσσα μας. ῾Η ἀκριβολογία στή διατύπωση διαφόρων ἐννοιῶν εἶναι, πρωτίστως, ἕνας σεβασμός στόν ἀναγνώστη. ῞Οσοι γνωρίζουν τόν πνευματικό κόπο, μποροῦν καλύτερα νά ἀξιολογήσουν τό ἔργο πού παρουσιάζουμε. ῎Αλλοι "κεκοπιάκασι", ἐμεῖς ἁπλῶς δρέπουμε τούς πνευματικούς τους καρπούς. ῎Ας μήν μείνουν ἀναξιοποίητοι.

᾿Αθῆναι, 1962, ἔκδ. β΄

Ενα ολοκληρωμένο έργο που βασίζεται σε ελληνικά Λεξικά που εχουν εκδοθεί τα τελευταία χρόνια όπως το Λεξικό της Πρωίας του Δ. Δημητράκου, του Ι. Σταματάκου, το Francais romeique του Μισσιρ, και άλλα πολλά. Αποτελεί μια γενική απογραφη του λεκτικού πλούτου της νεοελληνικής γλώσσας, καθαρευούσης και δημοτικής και μια λογική διάταξη της ύλης με τρόπο που εφαρμόζεται για πρώτη φορά.
Το γενικό σύστημα του έργου έμεινε το ίδιο όπως και στην πρώτη έκδοση, αλλα ο συνολικός αριθμός των κεφαλαίων αυξήθηκε απο 1000 σε 1500, για να
περιληφθεί άνετα ολη η ύλη.
Η χρησιμότητα του έργου ανεκτιμητη. Η γλώσσα ενός πολιτισμένου λαού εχει εκατοντάδες χιλιάδες λέξεις και όμως στην ομιλία δεν χρησιμοποιούμε παραπάνω
απο 2.000, αμέσως καταλαβαινουμε ποσο φτωχό ειναι το λεξιλόγιο των ανθρώπων.

Και μια αναλυτική βιβλιοπαρουσία της Θεοδώρα Ζωγράφου-Βώρου


[Μια βιβλιοπαρουσίαση αφιερωμένη κατά πρώτον στους
δασκάλους των γλωσσικών μαθημάτων και έπειτα στον
καθένα που παλεύει με τη γλώσσα για ακριβέστερη,
σαφέστερη διατύπωση, τελικά για καλύτερη επικοινωνία]

Η γλώσσα, όλοι το ξέρουμε, είναι ένα καταπληκτικό εργαλείο – μέσο επικοινωνίας των ανθρώπων και έκφρασης των σκέψεων και συναισθημάτων μας, παράλληλο και πολύ πλουσιότερα από τη γλώσσα των νευμάτων.
Όσο απλή και εύκολη φαίνεται η χρήση της στον προφορικό λόγο, τόσο απαιτεί προσοχή και προσπάθεια στο γραπτό. Στην προφορική συνομιλία μας μια δυσκολία, π.χ. λεξιλογική, μπορεί να αντιμετωπιστεί με τη βοήθεια του συνομιλητή, και ο τόνος της φωνής μας ή ένας μορφασμός ή μια κίνηση του χεριού μπορεί να χρωματίσει το λόγο μας έτσι, που να δώσει το ιδιαίτερο νόημα που θέλουμε να εκφράσουμε με τη συγκεκριμένη πρόταση.
Στο γραπτό όμως λόγο; εκεί ο βασιλιάς είναι γυμνός. Παλεύεις με τη λέξη, παλεύεις για να βρεις την καταλληλότερη έκφραση, που θα δίνει καθαρά, με ακρίβεια, σαφήνεια αλλά και παραστατικότητα αυτό που σκέπτεσαι, που αισθάνεσαι, αυτό που θέλεις να το εκφράσεις και να το κατανοήσει ο αναγνώστης του κειμένου σου.
Το γράψε -σβήσε , οι παραλλαγές του ίδιου κειμένου, η άρνηση πολλών να γράψουν είναι αδιάψευστοι μάρτυρες αυτού του αγώνα του σκεπτόμενου ανθρώπου που πάει να αποτυπώσει τη σκέψη του στο χαρτί.
Στην προσπάθεια για ακριβέστερη και πληρέστερη διατύπωση, για ακριβολογία αλλά και για πλούσιο από άποψη λεξιλογίου γραπτό συχνά καταφεύγομε στο λεξικό όχι τόσο για να αναζητήσουμε απλά μια λέξη όσο για να αλιεύσουμε την καταλληλότερη για τη συγκεκριμένη περίπτωση. Αναζητούμε τα συνώνυμα, τα ταυτόσημα και πιο πολύ μια σύντομη κι απλή φράση, μια περίφραση, που αποδίδει ίσως καλύτερα αυτό το ιδιαίτερο που θέλουμε να πούμε. Π.χ. το ρήμα αδυνάτιζε δεν μας ικανοποιεί, για να εκφράσουμε τη συνεχή φθορά ενός άρρωστου κορμιού και να προκαλέσουμε τα συναισθήματα του αναγνώστη, και καταφεύγουμε στο ρήμα έφθινε ή καλύτερα στη φράση έλειωνε σαν το κερί. Είναι γνωστό άλλωστε πως οι λέξεις αποκτούν το (ιδιαίτερο) νόημά τους μέσα στη φράση, όπου τις εντάσσουμε. Ένα μικρό δείγμα, για του λόγου το αληθές. Ας δούμε τις διαφορετικές σημασίες του ίδιου ρήματος σε πέντε διαφορετικές φράσεις:
Το έγραψε στο μυαλό του= το συγκράτησε, για να το θυμάται.
Το έγραψε βαθιά στο μυαλό του= το κράτησε ως μια σκέψη οδηγό ζωής.
Του έγραψε το σπίτι = του κληροδότησε το σπίτι, τον ονόμασε κληρονόμο ως προς αυτό.
Τον έγραψε = δεν τον υπολόγισε.
Τον έγραψε ο τροχονόμος= τον έπιασε να κάνει παράβαση και του έδωσε κλήση για τις παραπέρα συνέπειες.

Ευνόητο είναι ότι στην προσπάθειά μας στο γραπτό λόγο δε μας εξυπηρετούν ιδιαίτερα τα απλά ερμηνευτικά ή τα ορθογραφικά λεξικά, αλλά εκείνα που επιπλέον μας δίνουν συνώνυμα, αντίθετα, σύνθετα, περιφράσεις ως προς τη λέξη με την οποία εμείς ξεκινούμε την αναζήτηση. Και πρέπει να πούμε πως έχουμε πολλά και καλά λεξικά.
Συνηθίσαμε τα λεξικά με το γνωστό τύπο: αλφαβητική διάταξη των χιλιάδων λέξεων. Το Αντιλεξικό δεν έχει αυτή τη μορφή και γι’ αυτό, πριν αναφερθώ στην αξία του, θα σας παρουσιάσω την ιδιομορφία του εκτενέστερα και θα αναφερθώ και στον τρόπο χρήσης του, ώστε να διευκολύνω όποιον θελήσει να το χρησιμοποιήσει. Οφείλω να σημειώσω ότι την ύπαρξή του την αγνοούσα μέχρι που φοίτησα στη ΣΕΛΜΕ (Σχολή Επιμόρφωσης Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης) και είναι κι αυτό ένα από τα βιβλία που μας σύστησαν, όπως κι άλλη φορά έγραψα, δάσκαλοι φωτισμένοι, με σπουδές αλλά , το κυριότερο, με πείρα από τη σχολική αίθουσα. Το πήρα, με εξυπηρέτησε για χρόνια ως εκπαιδευτικό και το αγάπησα.
Ανήκει στην κατηγορία των λογικών λεξικών. «Στα λογικά λεξικά η ύλη παρατίθεται με αυστηρή αλληλουχία των εννοιών, χωρίς καμιά επεξήγηση του τι σημαίνουν οι λέξεις» μας λέει ο συντάκτης του Αντιλεξικού στα προλεγόμενα της δεύτερης έκδοσης, σελ. ε΄. Οργανώνουν το υλικό τους, εν προκειμένω τις λέξεις, με βάση τη λογική σχέση των εννοιών.

Έτσι, το Αντιλεξικό, που παρουσιάζουμε, δίνει από την αρχή τον Πίνακα Βασικών Εννοιών, 21 Βασικές έννοιες : 1) Ύπαρξις, 2) Σχέσις, 3) Ενότη, 4) Τάξις, 5) Ποσότης, 6) Αριθμός 7) Χρόνος, 8) Χώρος, 9) Διάστασις, 10) Σχήμα 11) Ενέργεια 12) Κίνησις, 13) Ανόργανος ύλη, 14) Οργανική ύλη,15) Νους, 16) Βούλησις, 17) Δράσις, 18) Αξίαι, 19) Συναίσθημα, 20) Ήθος, 21 )Θεός,
Κι αυτές , που αποτελούν το ΕΙΝΑΙ (σκελετό) και τα μέρη του βιβλίου, κατατάσσονται, με κάποιες άλλες βάσεις διαίρεσης, πρώτα σε δυο μέρη: Γενικό (έννοιες1-12) και Ειδικό (έννοιες 13-21). Έπειτα το Γενικό υποδιαιρείται σε αφηρημένο (ένν.1-7) και συγκεκριμένο (ενν.8-12) και το Ειδικό σε υλικό (ενν.13-14) και άυλο (ενν15-21) .

Στη συνέχεια και στην ενότητα Διάταξις Κεφαλαίων ο συντάκτης δίνει το πώς και τι συγκεκριμένο λεξικογραφεί στην κάθε έννοια .
Ας δούμε ένα συγκεκριμένο παράδειγμα: το πρώτο μέρος, ΥΠΑΡΞΙΣ. Το αναλύει στις εξής ενότητες, που τις ονομάζει κεφάλαια και τις καταχωρίζει με την ακόλουθη διάταξη, η οποία έχει συγκεκριμένο λόγο / νόημα:
Ι. Ύπαρξις, 2.Ανυπαρξία.
3.Κατάστασις.
4.Περίστασις,
5.Εσωτερικός κόσμος. 6.Εξωτερικός κόσμος.
7.Εγώ
Παρατηρούμε πως άλλες λέξεις τις καταχωρίζει ως ζεύγη και σε δυο στήλες (είναι οι αντίθετες) κι άλλες μεμονωμένες. Με την ίδια διάταξη τις βρίσκουμε και στην ανάλυσή τους στο 3ο, στο κύριο, μέρος του βιβλίου. Και εκεί σε δυο παράλληλες στήλες (ημιστήλια) αναπτύσσονται οι αντίθετες, σε μια πλήρη στήλη (που καλύπτει όλο το πλάτος της σελίδας) οι άλλες έννοιες.
Ο αριθμός μπροστά από κάθε λέξη είναι ο αριθμός με τον οποίο θα αναζητήσουμε στη συνέχεια τη λέξη / κεφάλαιο, π.χ. το Εγώ, στο κύριο μέρος του βιβλίου, θα το αναζητήσουμε στον αριθμό 7.

Το τρίτο μέρος του βιβλίου είναι το Αντιλεξικό.
Προτάσσεται μια σελίδα με οδηγίες για τον τρόπο χρήσης του και με εξήγηση των συντομογραφιών. Σ’ αυτές προσθέτω και τις λίγες δικές μου παρατηρήσεις, επεξηγήσεις, με την ελπίδα ότι θα κάνω ακόμα πιο εύκολη τη χρήση του σε όποια / όποιον αποφασίσει να το δει, για να το γνωρίσει και ενδεχόμενα να το χρησιμοποιήσει.
Πρώτα ας δούμε την οργάνωση του υλικού κατά κεφάλαιο, που , όπως είπαμε, το βρίσκουμε με τον αριθμό. Η δεύτερη έκδοση έχει 1500 κεφάλαια.
Στα κεφάλαια δίνει , όπου είναι ανάγκη, ένα σύντομο, το βασικό μόνο ορισμό της έννοιας και μετά παραθέτει το υλικό του με την εξής σειρά:
Ουσιαστικά, Ρήματα αμετάβατα, Ρήματα μεταβατικά, Ρήματα τριτοπρόσωπα, Επίθετα , Επιρρήματα και, όπου υπάρχουν και πρέπει, φράσεις.
Παραθέτει π.χ. τα ουσιαστικά, τα συνώνυμα και συγγενικά και όχι μόνα τους, απλά, (ύπαρξις, υπόστασις, είναι, οντότης) αλλά και συνοδευόμενα από ένα επίθετο (αντικειμενική-, πραγματική-, υλική-, ιδανική –υπόστασις) ή σε περίφραση (αφ’εαυτής-ύπαρξις), όπου αμέσως διαφοροποείται η βασική έννοια και έτσι έχουμε μια άλλη διατύπωση και μια δυνατότητα ακριβολογίας. Την ίδια τακτική ακολουθεί και για τις άλλες κατηγορίες λέξεων.
Και κάτι για κάποια σύμβολα που βρίσκουμε στα κεφάλαια: Λέξεις που συναντούμε μέσα σε
< > και με αριθμό δηλώνουν παραπομπή σε άλλο κεφάλαιο, αυτό που δείχνει ο αριθμός, όπου η λέξη έχει στο λόγο, στη φράση, ιδιαίτερη σημασία. Παράδειγμα: στη λέξη ύπαρξις και μάλιστα στην έννοια [ταυτόχρονος ύπαρξις] υπάρχουν οι λέξεις <συμπαρομάρτησις,91>, <συμβάδισις, 52> ,<συνεύρεσις 1194>. Εκεί μπορούμε να τις αναζητήσουμε και να δούμε την ιδιαίτερη σημασία τους. Με την πολύπλευρη αυτή αναζήτηση / διερεύνηση είναι σίγουρο ότι ενισχύουμε το λεξιλόγιό μας και τον εννοιολογικό πλούτο μας.
Φράσεις που βρίσκουμε μέσα σε [ ] π.χ .[ ταυτόχρονος ύπαρξις] έχουν μια ιδιαίτερη σημασία και αμέσως δίνεται και η μονολεκτική απόδοσή τους, εδώ συνύπαρξις.
Εδώ υπάρχει και η καινοτομία του Αντιλεξικού σε σχέση προς άλλα λογικά λεξικά. Μας λέει πάλι (στα προλεγόμενα, σελ. ε΄): «Προτάσσονται οι επιμέρους έννοιες μέσα σε αγκύλες και παρατίθενται αμέσως κατόπιν οι αντίστοιχες συνώνυμες και συγγενικές λέξεις της γλώσσας. Με το σύστημα αυτό μπορεί κανείς να κάνει την επιλογή των εκφραστικών μέσων που του χρειάζονται με σιγουριά, χωρίς να είναι υποχρεωμένος κάθε τόσο να συμβουλεύεται άλλα λεξικά».
Και στη συνέχει δίνει ένα πολύ καλό παράδειγμα με τις ιδιαίτερες σημασίες της λέξης θάρρος σε αγκύλες και δίπλα τους τις αντίστοιχες κάθε φορά συνώνυμες και συγγενικές λέξεις:
[έλλειψη φόβου] θάρρος, αφοβία , αδειλία, τόλμη…….
[το να μην είναι κανείς δειλός] ανδρεία, ανδρισμός ανδραγαθία, ….
[θαρραλέα αντιμετώπισις δεινών] ευψυχία, καρτεροψυχία, …..
[μεγάλη γενναιότης] ηρωισμός, κ. παλικαριά…..
[επίδειξις ανυπάρκτου γενναιότητος] δονκιχωτισμός, ταρταρινισμός...


Το δεύτερο μέρος της ενότητας Αντιλεξικό είναι το Ευρετήριο. Είναι ευδιάκριτο, γιατί το χαρτί του έχει διαφορετικό χρώμα. Από αυτό ξεκινούμε την αναζήτησή μας για μια συγκεκριμένη λέξη που μας απασχολεί.. Εδώ οι λέξεις καταγράφονται αλφαβητικά και δεξιά τους αναγράφεται ο αριθμός του κεφαλαίου στο οποίο θα την αναζητήσουμε. Π.χ. τη λέξη αβαείο θα την αναζητήσω στο 1495 κεφ. και μάλιστα ξεκινώ από τα ουσιαστικά, τη λέξη αγοράζω στο 1230, και την αναζητώ στα ρήματα του κεφαλαίου αυτού.
Αν δεν έχω συγκεκριμένη λέξη να αναζητήσω και απλά με απασχολεί μια γενική έννοια π.χ. η έννοια του χρόνου, τότε ξεκινώ από το μέρος: Συνοπτικός Πίνακας Εννοιών και κύρια από τη Διάταξη κεφαλαίων, όπου θα δούμε το πλάτος και το βάθος της έννοιας και θα επιλέξουμε τι μας απασχολεί.

Αυτό είναι σε γενικές γραμμές το Αντιλεξικό.
Με βοήθησε ιδιαίτερα όταν στις πρώτες τάξεις του Γυμνασίου δίδασκα το μάθημα της Γλώσσας. Σ’ αυτό με άνεση εύρισκα τις απαντήσεις στις ερωτήσεις των γλωσσικών ασκήσεων.
Σήμερα καταφεύγω σ’ αυτό, όταν πρέπει να βρω την καταλληλότερη έκφραση, για να ακριβολογήσω .
Είναι πλουσιότατο. «Εκείνο που επιχειρήθηκε στη δεύτερη έκδοση του αντιλεξικού είναι μια γενική απογραφή του λεκτικού πλούτου της νεοελληνικής γλώσσας, καθαρεύουσας και δημοτικής και μια λογική διάταξη της ύλης με τρόπο που εφαρμόζεται, νομίζω, για πρώτη φορά», μας πληροφορεί ο συντάκτης.
Είναι πλουσιότατο στην παράθεση συνωνύμων, αντιθέτων, (μονολεκτικών και περιφραστικών στη διατύπωση) και κάποιος ίσως θα πει ότι γι’ αυτό είναι δύσκολο ή κουραστικό. Νομίζω συμβαίνει το αντίθετο, γιατί σου ανοίγει τέτοιο πεδίο αναζήτησης, ώστε χαίρεσαι να βρίσκεις κάτι με τη βοήθειά του, και δεν το κλείνεις εύκολα.

Το αρνητικό του είναι τα πολύ μικρά γράμματα (θυσία στην ανάγκη το βιβλίο να είναι ένα και εύκολο στο να το έχεις δίπλα σου , στο γραφείο σου) και λιγότερο η γλώσσα (καθαρεύουσα) που βέβαια δεν σε ενοχλεί τόσο, δε σε δυσκολεύει γιατί δεν έχεις να κάνεις με κείμενο συνεχές, αλλά με λέξεις μεμονωμένες και περιφράσεις κατανοητές και εύχρηστες.

Πηγή:http://ellinikiglossa-lexarithmoi.blogspot.com