῾Η ἑλληνική γλῶσσα θά διδάσκεται στά αὐστραλιανά σχολεῖα

Τα Ελληνικά θα συμπεριληφθούν, τελικά, στο Εθνικό Πρόγραμμα Διδασκαλίας Γλωσσών της Αυστραλίας, όπως προκύπτει από σημερινή ανακοίνωση του υπουργού Παιδείας Πίτερ Γκάρετ. Τουλάχιστον αυτή είναι η εισήγηση της αρμόδιας αυστραλιανής επιτροπής ACARA.
Με κοινή τους δήλωση οι ομογενείς Εργατικοί βουλευτές Στιβ Γεωργανάς και Μαρία Βαμβακινού εκφράζουν την ικανοποίησή τους που η κινητοποίηση του ελληνισμού στέφθηκε από επιτυχία.

Όπως επισημαίνουν οι δύο βουλευτές, η ελληνική γλώσσα είναι μέσα στις πέντε δημοφιλέστερες της Αυστραλίας και ομιλείται από 250.000 άτομα, σύμφωνα με την απογραφή του 2006.

Σημειώνεται ότι τόσο η ελληνική κυβέρνηση όσο και η αξιωματική αντιπολίτευση είχαν ζητήσει από τις αυστραλιανές αρχές να είναι η ελληνική μια από τις γλώσσες που θα διδάσκεται στα αυστραλιανά σχολεία.

Ο συντονιστής ΣΑΕ Ωκεανίας και Άπω Ανατολής, Γιώργος Αγγελόπουλος, με ανακοίνωσή του σημειώνει ότι οι συστηματικές και πολύπλευρες ενέργειες του ελληνισμού της Αυστραλίας για να συμπεριληφθούν τα Νέα Ελληνικά στο Εθνικό Πρόγραμμα Διδασκαλίας Γλωσσών για ολόκληρη την Αυστραλία στέφτηκαν με επιτυχία και η νεοελληνική γλώσσα προτείνεται να είναι μια από τις έντεκα επίσημες γλώσσες του νέου προγράμματος.

Το ΣΑΕ τονίζει ότι η επιτυχία αυτή οφείλεται σε όλο τον ελληνισμό της Αυστραλίας, στη συντονισμένη κινητοποίηση όλων των φορέων και Οργανισμών του και στις υπεύθυνες και επιστημονικά πειστικές τοποθετήσεις των εκπαιδευτικών από όλα τα επίπεδα της εκπαίδευσης, τόσο σε τοπικό όσο και σε εθνικό επίπεδο. Ειδικότερα οι εκπαιδευτικοί με τις εισηγήσεις τους δεν κατόρθωσαν μόνο να αποδείξουν την σημασία των Ελληνικών για την Αυστραλία του σήμερα αλλά και να αναδείξουν τη διαχρονική σημασία της γλώσσας αυτής για τον παγκόσμιο πολιτισμό καθώς επίσης και τη βαθιά και γόνιμη συγγένειά της με την αγγλική γλώσσα.

Τούτο στάθηκε επίσης εφικτό χάρη στη δυναμική παρουσία όλων των μέσων μαζικής ενημέρωσης τα οποία με θαυμαστή και ομόψυχη δράση κατόρθωσαν να αναδείξουν την ευρύτερη σημασία της Ελληνικής γλώσσας για την κοινωνική ευστάθεια, ευημερία και ανάπτυξη της σύγχρονης Αυστραλιανής κοινωνίας.

Το ΣΑΕ συγχαίρει και την πρωτοβουλία εκ μέρους του τύπου να συγκεντρωθούν χιλιάδες υπογραφές (περίπου 23.000 υπογραφές συγκέντρωσαν οι αναγνώστες του Νέου Κόσμου) γεγονός που απέδειξε έμπρακτα σε όλους τους εμπλεκόμενους ότι η Ελληνική είναι ένα ζωντανό κομμάτι της αυστραλιανής πραγματικότητας και θα παραμείνει τέτοιο για πολλά χρόνια ακόμη στο μέλλον.

Ο κ. Αγγελόπουλος υπογραμμίζει: «Θα ήταν επίσης μεγάλη παράλειψη να μην τονιστεί ο καταλυτικός ρόλος πολιτικών προσωπικοτήτων, κομμάτων και κυβερνήσεων. Όλοι τους σε τοπικό και εθνικό επίπεδο αγκάλιασαν με ενθουσιασμό την άμεση κινητοποίηση για την ελληνική γλώσσα και θα πρέπει να αισθάνονται πολύ υπερήφανοι για τα αποτελέσματα. Στο πνεύμα αυτό θα πρέπει να τονιστεί ακόμη με μεγαλύτερη έμφαση ο παραγωγικός ρόλος των πολιτικών ελληνικής καταγωγής, για τους οποίους η Ομογένεια αισθάνεται ιδιαίτερα υπερήφανη και ακόμα το έμπρακτο ενδιαφέρον και στήριξη των προσπαθειών της ομογένειας από το υπουργείο Παιδείας, Δια βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων της Ελλάδος». 

kathimerini.gr με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ

Αναρτήθηκε από τη συνοδοιπορία στις 2/01/2011 06:17:00 μμ

Εἶναι νά τραβᾶς τά μαλλιά σου!

῾Η ὑπουργός Παιδείας τῆς ῾Ελλάδος ζήτησε νά μειωθοῦν τά ῾Ελληνικά μαθήματα ἀπό τούς ῾Ελληνες τῆς Αλβανίας !!!

Η κ. Διαμαντοπούλου ζήτησε να καταργηθεί το περίφημο άρθρο 17, που δίνει στην εκπαίδευση των Βορειοηπειρωτών μέχρι την 9η τάξη, το 75% των μαθημάτων στα ελληνικά.

Σύμφωνα με δημοσίευμα ομογενειακής εφημερίδας, η Υπουργός Παιδείας και Θρησκευμάτων της Ελλάδος, κ. Άννα Διαμαντοπούλου, ζήτησε ώστε η διδακτέα ύλη στα σχολεία της Ελληνικής Μειονότητας της Αλβανίας να είναι 50% ελληνικά και 50% αλβανικά σε μια στιγμή που στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση στη Αλβανία οι Έλληνες έχουν 75% ελληνικά και 25% αλβανικά. Η συγκεκριμένη ρύθμιση δεν είναι δώρο των αλβανών αλλά δικαίωμα των ελλήνων που το απέκτησαν με πολλούς αγώνες.

Ρωτάμε την κυρία Διαμαντοπούλου

1) Πώς μπορεί αυτή να καταργήσει μια οδηγία, η οποία μπόρεσε να μπει στην αλβανική ατζέντα της παιδείας μετά από έναν τιτάνιο αγώνα που έδωσαν μαθητές, δάσκαλοι, γονείς, όλοι οι Βορειοηπειρώτες, με πρωτοστάτη τότε, την οργάνωση της Ομόνοιας; Γνωρίζει αυτή τη βία που υπέστησαν τότε οι μαθητές, τα πρόστιμα των δασκάλων και τη φοβέρα των αστυνομικών;

2) Γνωρίζει η Υπουργός τι συσχετισμό έχει η οδηγία αυτή; Αν δεν γνωρίζει να της την επισημάνουμε εμείς κι άλλη μια φορά: Η διδακτέα ύλη στα σχολεία μας έχει το ποσοστό 75-25 υπέρ της ελληνικής γλώσσας. Αν και η αναλογία δεν είναι ακριβώς αυτή και αυτό από την αδυναμία των δικών μας να την απαιτήσουν, αφού υπάρχει νομική κάλυψη.

3) Μήπως ζητάει να ελαττωθεί η αναλογία για να μην έχει την «τεράστια» υποχρέωση της εκτύπωσης κάποιων εκατοντάδων βιβλίων, μια και το ελληνικό Υπουργείο Παιδείας δεσμεύτηκε (επί Νέας Δημοκρατίας) να εκτυπώνει όλα τα βιβλία που προορίζονται για τα σχολεία της Εθνικής Ελληνικής Μειονότητας;

Δεν είναι η πρώτη φορά που ασχολούμαστε με τα «κατορθώματα» της κυρίας αλλά δεν περιμέναμε την πρώτη φορά που θα ασχολούνταν με την κοινότητα μας να μα άνοιγε τόσο πολύ την καρδιά. Ας της πει κάποιος ότι άλλα είναι τα προβλήματα μας. Η έλλειψη βιβλίων, οι κτιριακές συνθήκες, το εκπαιδευτικό προσωπικό που θέλει ενίσχυση από την Ελλάδα, το περιεχόμενο των βιβλίων που διδάσκονται στα σχολεία μας και που δηλητηριάζουν με τις ανακρίβειες και τις διαστρεβλώσεις τα δικά μας παιδιά.

 
Βορειοηπειρώτης
 http://aktines.blogspot.com

Γλωσσικός βαρβαρισμός -ΤΟΥ ΑΝΔΡΕΑ Μ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ*

«Δαρείου και Παρισάτιδος γίγνονται παίδες δύο. Πρεσβύτερος μεν

Αρταξέρξης νεώτερος δε Κύρος» (Ξενοφώντος, Κύρου Ανάβασις)
Έτσι αρχίζαμε την εκμάθηση των Αρχαίων Ελληνικών τους παλιούς/καλούς καιρούς στα Ελληνικά Γυμνάσια (παιδεύω, παιδεύεις… γραμματική, συντακτικό, ετυμολογικό).

Με την ουσιαστική υποβάθμιση όλων των ως άνω, που διαμόρφωναν ταυτόχρονα και χαρακτήρες με ήθος, κατήργησαν και το πολυτονικό σύστημα, για να ολοκληρωθεί, τελικά, ο εκβαρβαρισμός της γλώσσας μας με τα λεγόμενα «Greekish».
Το μόνο που πέτυχαν οι εμπνευστές αυτών των αλλαγών είναι η γλωσσική μας πενία και η πνευματική οκνηρία των νέων.

Οι αρχαίοι μας πρόγονοι, με τη σοφία που τους διέκρινε -και μετά από αυτούς ουδέν νεώτερον υπάρχει επίτευγμα στον πνευματικόν πολιτισμό της ανθρωπότητας- χαρακτήριζαν ως «βαρβάρους» αυτούς των οποίων τη γλώσσα δεν κατανοούσαν από τον ήχο βαρ-βαρ.

Στην κυπριακή διάλεκτο υπάρχει η λέξη «βαρβατζιήζω» δηλαδή θορυβώ, δημιουργώ φασαρία.
Συν τω χρόνω, η λέξη απέκτησε πολιτική σημασία, δηλώνοντας τους μη «Έλληνες γενικά (Ηρόδοτος) με μειωτική χροιά», εξού και το «Πας μη Έλλην βάρβαρος».

Ο Ισοκράτης, όμως, λέει ότι «Έλληνες εισί οι της ημετέρας παιδείας μετέχοντες».
Παραθέτω κατωτέρω μερικούς μόνον καθημερινής χρήσεως γλωσσικούς βαρβαρισμούς.

Συνηθίζουν πολλοί να λέγουν, συστηματικά: «στο τέλος της ημέρας» από το αγγλικό «at the end of the day» αντί του ορθού «τελικά», «εν κατακλείδι», εν τέλει» κ.λπ. αναλόγως της περίπτωσης.
«Ζωντανή μετάδοση», είναι η χρήση που γίνεται σε ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές από το αγγλικό «live», αντί του ορθού «άμεση» ή «απ’ ευθείας μετάδοση».

Υποβάλλεται μία ερώτηση σε κάποιον που συμμετέχει σε ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές ή/και συζητήσεις και αντί να απαντηθεί άμεσα ή να λεχθεί «ακούστε» χρησιμοποιείται το «κοιτάξτε». Κοιτάζω, όμως, σημαίνει στρέφω το βλέμμα σε κάποιον ή σε κάτι.
Φρονώ, επίσης, ότι η χρήση του όρου «τηλεοπτικό κανάλι» από το αγγλικό TV channel (Canal, Kanal σε άλλες γλώσσες) δεν είναι ορθή, διότι κανάλι από το λατινικό canalis είναι το θαλάσσιο πέρασμα όπως π.χ. το Σουέζ.

Μιλά ένας πολιτικός και λέγει «θα δώσουμε τη μάχη» ή «θα δώσουμε τον αγώνα». Ούτε δίνεις ούτε… παίρνεις μάχες και αγώνες. Απλώς αγωνίζεσαι ή μάχεσαι.

«Θα βγούμε σε προσφορές» λέγουν μερικοί. Ούτε μπαίνεις μήτε βγαίνεις σε προσφορές, απλώς «ζητούνται προσφορές» ή «προκήρυξη σύμβασης».

Και μετά όταν υπογράφονται τα συμβόλαια ή οι συμφωνίες χρησιμοποιούν τη γελοία φράση «θα πέσουν υπογραφές».
Τα ως άνω δύο παραδείγματα είναι από τα πολλά «μαργαριτάρια» (πολύ σοβαρά γλωσσικά σφάλματα) που προδίδουν ελλιπή κατάρτιση.
Αντί να λεχθεί «διαφωνώ έντονα» ή «διαφωνώ ριζικά» ή «έχω εκ διαμέτρου αντίθετη άποψη», λέγουν «διαφωνώ κάθετα». Κάθετα και οριζόντια είναι γεωμετρικοί όροι.

«Ρίξε μου ένα τηλέφωνο» λέγουν άλλοι, αντί του ορθού «τηλεφώνησέ μου».
«Η ομάδα μας θα κτυπήσει το πρωτάθλημα», αντί του ορθού «θα διεκδικήσει το πρωτάθλημα».
«Ένα σκάφος καταπλέει ή προσεγγίζει ένα λιμάνι» και όμως πολλοί γράφουν ότι «το πλοίο προσάραξε στο λιμάνι» π.χ. Λάρνακας. «Προσαράζει» σημαίνει ότι ένα σκάφος προσκρούει σε βράχια ή κάθεται σε ρηχά νερά (ξέρες).
Αποστέλλουν προσκλήσεις για ένα μνημόσυνο και γράφουν ότι μετά το μνημόσυνο «θα ακολουθήσει καφές». Ο καφές όμως ούτε προηγείται μήτε ακολουθεί απλώς προσφέρεται.

Ένας δεν παρακάθεται σε δεξίωση αλλά παρευρίσκεται σε δεξίωση (που κατά κανόνα όλοι είναι όρθιοι) αλλά παρακάθηται π.χ. σε γεύμα ή δείπνο.

Συχνά χρησιμοποιείται ο όρος «απηύθυνε ομιλία». Το ορθόν είναι «απηύθυνε χαιρετισμό» ή «χαιρέτισε τη συγκέντρωση ή το συνέδριο» ή «μίλησε» αναλόγως της περίπτωσης.
«Θα παντρέψουμε τα δύο σχέδια», αντί του θα συζεύξουμε, δηλαδή θα ενώσουμε τα δύο πράγματα σε κάτι ενιαίο. Παντρεύονται ένας άνδρας και μία γυναίκα και όχι δύο πράγματα.

Ένα συχνό λάθος είναι αυτό που λέγεται όταν αναφερόμαστε σε κληρικούς. Αντί να πούμε «ο πατήρ» ή «ο πατέρας Ανδρέας» λέγομεν «ο πάτερ». Όταν προσφωνείς έναν κληρικό τότε λέγεις «πάτερ» (κλητική) ή «πατέρα».

Τέλος, ένας από τους πιο σοβαρούς σολοικισμούς (εκφραστικό ή συντακτικό λάθος κατά την εκφορά ή διατύπωση), που σχεδόν όλοι περιπίπτουν στο ίδιο λάθος, είναι ότι δεν ξέρουν πότε θα πρέπει να χρησιμοποιούν το «κατ’ αρχάς» (που σημαίνει πρώτα, αρχικά) και «κατ’ αρχήν» που σημαίνει ότι στα βασικά σημεία, στη γενική φιλοσοφία π.χ. για την ψήφιση ενός νομοσχεδίου συμφωνώ αλλά μπορεί να έχω επιφυλάξεις σε κάποια σημεία.

Αυτά τα ολίγα μόνον παραδείγματα γράφω σαν μέλος του Γλωσσικού Ομίλου Κύπρου, που εργάζεται για την καθιέρωση της Ελληνικής Γλώσσας σε όλους τους τομείς σε μία εκ γενετής Ελληνική Νήσο, όπου, δυστυχώς, η μητρική μας γλώσσα συστηματικά υποβαθμίζεται.
- Βαρβαρίζω: μιλώ παραβιάζοντας τους γραμματικούς
κανόνες ή/και την αισθητική της γλώσσας.

*Πρώην συνδικαλιστής
(᾿Εφημ. ἡ Σημερινή, Πέςμπτη 6-05-2010)
http://www.sigmalive.com/

Η ΑΡΧΑΙΟΜΑΘΕΙΑ ΠΥΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΡΟΣΚΟΠΤΗ ΕΚΜΑΘΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

Πατῆστε στόν παρακάτων τίτλο:

ΑΡΧΑΙΟΜΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

Πρόβλημα... orthografias

῾Η χρήση τῶν greeklish ἀπό τούς νέους βλάπτει σοβαρά τή γλῶσσα

ΡΕΠΟΡΤΑΖ: Αγγελική Καραγεώργου

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ:᾿εφημ.  Νέα, Τετάρτη 21 Απριλίου 2010

«Στην Γ΄ Λυκείου άρχισα να γράφω greeklish αφενός γιατί εκείνη την περίοδο είχαν αρχίσει όλοι να χρησιμοποιούν τον συγκεκριμένο τρόπο κι αφετέρου γιατί εκείνο το διάστημα τα ελληνικά δεν συμβάδιζαν με την τεχνολογία. Τα περισσότερα προγράμματα ήταν στα αγγλικά, οπότε άφηνες το πληκτρολόγιο σε αυτή τη γλώσσα κι έγραφες τα πάντα με λατινικούς χαρακτήρες. Το είχα εφαρμόσει αρχικά στο ΜSΝ κι έπειτα στα μηνύματα του κινητού».
O Βαγγέλης Πελεκάνος είναι ναυπηγός- μηχανολόγος μηχανικός και επί επτά χρόνια έκανε χρήση του διαδεδομένου τρόπου γραφής greeklish όπου οι ελληνικές λέξεις αποδίδονται με λατινικούς χαρακτήρες. Οπως εξηγεί όμως, τους τελευταίους τρεις μήνες απέβαλε από την καθημερινότητά του κάθε στοιχείο αυτής της γραφής και χρησιμοποιεί παντού πλέον την ελληνική γλώσσα. «Αρχισα να παρατηρώ ότι κάθε φορά που χρειαζόταν να γράψω στα ελληνικά, δυσκολευόμουν. Εκανα εκφραστικά αλλά κυρίως ορθογραφικά λάθη. Ετσι, πήρα την απόφαση να μην ξαναχρησιμοποιήσω λατινικούς χαρακτήρες» λέει ο 25χρονος και προσθέτει ότι με τα greeklish ενώ αρχικά δίνεται η εντύπωση ότι γράφεις λιγότερο, στην πραγματικότητα ισχύει το αντίθετο. «Σε πολλές περιπτώσεις η αντιστοιχία των γραμμάτων αλλάζει, γίνεται διπλή. Οπως για παράδειγμα για να γράψεις το “θ” χρησιμοποιείς “th”. Ακόμα και στην όψη, όμως, ένα κείμενο γραμμένο στα ελληνικά είναι πιο ευανάγνωστο και εμφανίσιμο. Πλέον, έχω διορθώσει σε μεγάλο βαθμό τα ελληνικά μου και δεν νομίζω ότι θα ξαναγράψω greeklish».

Ερευνα του Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας (με έδρα τη Φλώρινα), η οποία διενεργήθηκε την περασμένη σχολική χρονιά σε μαθητές όλων των βαθμίδων Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης σε σχολεία της Κοζάνης και σε φιλολόγους, έδειξε ότι η χρήση των greeklish- σε πολλές περιπτώσεις από το δημοτικό- έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση των ορθογραφικών λαθών στα γραπτά. Τα είδη των λαθών των μαθητών εντοπίστηκαν κυρίως στην παράλειψη τονισμού ή σημείων στίξης και τη χρήση αγγλικών σημείων στίξης, τον συνδυασμό ελληνικών και λατινικών γραμμάτων σε μία λέξη, ορθογραφικά λάθη (όπως “ο” αντί για “ω”), φωνητικά λάθη (ιδιαίτερα στους φθόγγους “ks” αντί για “ξ”), καθώς και σύντμηση λέξεων (“tespa” αντί “τέλος πάντων”, “tpt” αντί για “τίποτα”).

Οι φιλόλογοι δήλωσαν ότι συνάντησαν λέξεις γραμμένες σε greeklish σε γραπτά του σχολείου σε ποσοστό 64,3% και ότι παρατηρήθηκαν και μη αναμενόμενα λάθη, όπως αλλαγή χρόνου ή προσώπου στα ρήματα, αλλαγή πτώσης στα ουσιαστικά, αντικατάσταση λέξης με άλλη, με εντελώς διαφορετική σημασία. Συνολικά, το 77,4% των μαθητών χρησιμοποιούν τα greeklish, με αξιοσημείωτη αύξηση χρηστών από το γυμνάσιο στο λύκειο. Οι μαθητές που παραδέχτηκαν ότι τα χρησιμοποιούν στο γυμνάσιο φτάνουν το 67,8%, στο ΕΠΑΛ το 70,2% και στο ΓΕΛ 88,5%. Απ΄ αυτούς, περίπου το 50% τα χρησιμοποιεί από δύο έως και περισσότερα χρόνια, ενώ πάνω από το 63% καθημερινά ή πολλές φορές τη μέρα.

Δημοφιλέστερος λόγος χρήσης του συγκεκριμένου τρόπου γραφής είναι, σύμφωνα με τους μαθητές, η συνήθεια σε ποσοστό 83,9%. Ακολουθούν: εξοικονόμηση χρόνου 75,8%, χρήσιμο ή βολικό εργαλείο 71,4%, αποφυγή ορθογραφικών λαθών 38,7% και τάση της μόδας 33,9%. «Συμπιέζουμε τη γλώσσα»
Σύμφωνα με τον κοινωνιολόγο κ. Χαράλαμπο Στέρτζο, η μεγαλύτερη άνθηση των greeklish εμφανίστηκε στα sms, τα οποία διαδέχτηκαν λίγο αργότερα τα e-mails και το διαδικτυακό chat. «Η συγκεκριμένη τάση προήλθε από τους Αγγλους νεαρής ηλικίας, οι οποίοι άρχισαν να κόβουν λέξεις για λόγους συντομίας αλλά και μόδας και εξαπλώθηκε ευρύτερα μέσα από το δημοφιλές μουσικό κανάλι ΜΤV. Την αγγλική αργκό λοιπόν με κάποιες παραλλαγές ακολούθησαν και οι νεώτεροι Ελληνες, οι οποίοι υιοθέτησαν πλήρως τα greeklish είτε για συντομία είτε γιατί σε κάποιες συσκευές δεν υπήρχαν τα ελληνικά» εξηγεί ο κοινωνιολόγος.

«Κάποιες φορές τα greeklish παίζουν τον ρόλο της στενογραφίας, μιας και στην εποχή μας είναι λίγοι εκείνοι που τη γνωρίζουν. Συμβολοποιείς όμως τα πράγματα γιατί θέλεις να τα συμπυκνώσεις. Στην ουσία λοιπόν, τα greeklish αποτελούν συμπιεστή της γλώσσας μας, εμπεριέχοντας ωστόσο μία ασπίδα να κρύβεται κανείς γραμματικά, γλωσσικά και εκφραστικά, λανσάροντας ταυτόχρονα μία μόδα. Συν ότι είναι και βολικά» συνεχίζει ο κ. Στέρτζος, επισημαίνοντας ότι εκτός από μια σύντομη επικοινωνία, τα greeklish δεν βοηθούν τη γλώσσα ή τον πολιτισμό μας. «Μειώνοντας τις λέξεις, μειώνουμε ουσιαστικά και τον κόσμο μας, αφού τα όρια της γλώσσας μας είναι τα όρια του κόσμου μας».

ΕΡΕΥΝΑ

Δύο στους τρεις φιλολόγους δήλωσαν ότι συνάντησαν greeklish σε γραπτά του σχολείου!

«Ελληνική ιδιαιτερότητα που κρύβει κινδύνους»

«ΣΕ ΚΑΘΕ περίπτωση το λατινικό αλφάβητο είναι συνδεδεμένο με τη γλώσσα των νέων.

Θεωρείται ότι έχει πολιτισμικό κύρος, ότιέστω και λανθασμένα- ο κάτοχός του είναι εξοικειωμένος με τις ξένες γλώσσες», λέει στα «ΝΕΑ» ο κ. Σταμάτης Μπέης, ερευνητής του Κέντρου Ερεύνης Νεοελληνικών Διαλέκτων και Ιδιωμάτων της Ακαδημίας Αθηνών.

«Η χρήση λατινικού αλφαβήτου για την απόδοση ελληνικών λέξεων είναι μία διαδικασία που κρύβει κινδύνους κι αυτό γιατί τα ελληνικά δεν έχουν επίσημη μεταγραφή.

Πρόκειται για έναν αυθαίρετο τρόπο γραφής, ο οποίος, παρά το αυξημένο του κύρος, δεν είναι ακριβής», επισημαίνει ο κ. Μπέης και προσθέτει ότι η μεγαλύτερη συνέπεια των greeklish είναι η κακή γνώση της επίσημης ορθογραφίας. «Η συγκεκριμένη τάση δεν είναι τόσο γενικευμένη σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Αρχισε τη δεκαετία του ΄70 και τα τελευταία χρόνια διαδίδεται όλο και περισσότερο. Αν παρατηρήσει κανείς επιγραφές καταστημάτων πριν από αυτή την περίοδο θα διαπιστώσει ότι με δυσκολία συναντώνται λατινικοί τίτλοι», λέει και παραθέτει ως παράδειγμα το εμπορικό κατάστημα «attica».

«Είναι σπάνιο σε ευρωπαϊκή χώρα το όνομα καταστήματος και πόσω μάλλον του μεγαλύτερου εμπορικού της χώρας να είναι γραμμένο με λατινικούς χαρακτήρες. Κάτι τέτοιο αποτελεί ελληνική ιδιαιτερότητα».

Στήν ἑλληνική γλῶσσα θά "πατᾶ" τό νέο λειτουργικό τῆς Microsoft

Όπως ανακοίνωσε χτες ο Στιβ Μπάλμερ, διευθύνων σύμβουλος της Microsoft, το επόμενο λειτουργικό σύστημα της εταιρείας, δηλαδή το Windows 8, το οποίο προβλέπεται να κυκλοφορήσει τους πρώτους μήνες του 2011, θα βασίζεται καθ’ ολοκληρίαν στην ελληνική γλώσσα. Είναι γνωστό ότι οι επιστήμονες της πληροφορικής θεωρούν την Ελληνική «μη οριακή γλώσσα». Όπως εξήγησε ο Στιβ Μπάλμερ, η Ελληνική είναι μια γλώσσα που χρησιμοποιείται αδιαλείπτως εδώ και πάνω από 3.000 χρόνια για την επικοινωνία μεταξύ ανθρώπων, άρα έχει αποδείξει πέρα από κάθε αμφιβολία ότι αντέχει στις απαιτήσεις των καιρών και μπορεί να προσαρμόζεται διαρκώς και χωρίς προβλήματα σε νέες επικοινωνιακές ανάγκες. Τα πειράματα για την καταλληλότητα της Ελληνικής ξεκίνησαν κάτω από πυκνό πέπλο μυστικότητας από τις πρώτες μέρες της διάδοσης του διαδικτύου, όταν άρχιζε να γίνεται φανερό ότι το μέλλον της πληροφορικής και των επικοινωνιών θα βρίσκεται στο διαδίκτυο. Δεν είναι τυχαίο ότι εκείνο τον καιρό η Microsoft έθεσε σε κυκλοφορία όλα τα απαραίτητα βοηθήματα για την υποστήριξη της Ελληνικής, όπως π.χ. τις ασυναγώνιστες πολυτονικές γραμματοσειρές της.

Στο διάστημα που μεσολάβησε από τότε, οι προβλέψεις της Microsoft επαληθεύτηκαν, οπότε η επένδυση της εταιρείας στην ανάπτυξη νέου λειτουργικού λογισμικού βασισμένου στην ελληνική γλώσσα προβλέπεται να της παράσχει σημαντικά πλεονεκτήματα στην εποχή των νέων διαδικτυακών τεχνολογιών. Τα πλεονεκτήματα αυτά δεν είναι προφανή και απαραίτητα μόνο στο λειτουργικό σύστημα, όπου τα Windows έτσι κι αλλιώς κατέχουν τα σκήπτρα, αλλά στο συνοδευτικό λογισμικό, όπου τα τελευταία χρόνια η Microsoft έχει συναντήσει οξύτατο ανταγωνισμό, π.χ. από τον Firefox της Mozilla. Η ευελιξία που της έχει δώσει η αξιοποίηση της Ελληνικής στη διαχρονικότητά της και σε ολόκληρο το νοηματικό της εύρος παρέχει στους προγραμματιστές της εταιρείας το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που αναζητούσαν. Υπολογίζεται ότι το νέο πρόγραμμα περιήγησης στο διαδίκτυο (IE11) θα τρέχει με ταχύτητα τουλάχιστον τριπλάσια από τον Firefox ή τον Chrome της εταιρείας Google.

Η προτίμηση της Microsoft, η οποία φαίνεται να δικαιώνεται στο στοίχημά της, δεν αποτελεί μόνο τιμή και δίκαιη αναγνώριση των πλεονεκτημάτων της Ελληνικής, η οποία άλλωστε με τον αδιαμφισβήτητο λεκτικό πλούτο της δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από άλλες γλώσσες. Όπως άφησε να εννοηθεί ο κ. Μπάλμερ, για ένα αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα θα έχουν να ωφεληθούν και οι Έλληνες προγραμματιστές, ακόμα και οι μαθητές που διδάσκονται προγραμματισμό στην ελληνική γλώσσα και έχουν ήδη εξοικειωθεί με εντολές και όρους όπως βρόχος, επικρότηση, ενθυλάκωση, εκσφαλμάτωση, προεπισκόπηση, αντικειμενοστραφής, ΕτικέταΒήμα και μύριους άλλους που όλα αυτά τα χρόνια χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά σε θεωρητικό επίπεδο. Η εξοικείωσή τους μπορεί να τους φανεί χρήσιμη ακόμα και σε εργασιακούς χώρους εκτός Ελλάδας μια και θα είναι οι μοναδικοί οι οποίοι, εκτός από την αγγλική ορολογία των υπολογιστών, θα γνωρίζουν και την ελληνική.

Καταλήγοντας και αφού υποσχέθηκε ότι σύντομα θα γίνει η πρώτη επίδειξη των νέων τεχνολογιών της Microsoft, ο κ. Μπάλμερ εκμυστηρεύτηκε και μια φαιδρή πλευρά του κρυφού ως τώρα σχεδίου της εταιρείας. Η κωδική ονομασία για τα Windows 8 είναι Cats. Όχι, είπε χαμογελώντας, από τον τίτλο του γνωστού μιούζικαλ, αλλά επειδή ΓΑΤΕΣ γράφεται στα ελληνικά το όνομα του ιδρυτή της Microsoft.



Πηγή: Yahoo News
http://news.yahoo.com/s/nf/20100325/tc_nf/72026
1 Απρ 10 - 17:19 //

Μαθαίνοντας ἑλληνικά τούς ᾿Αμερικανούς

ΕΥΑΓΓΕΛΙΝΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ - ΣΟΦΟΚΛΗΣ

Του ΘΑΝΑΣΗ ΝΑΚΑ*

Στις αρχές του 1828, ο μεγάλος Θεσσαλός διδάσκαλος του γένους Ανθιμος Γαζής, αφού με την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης υποχρεώθηκε να κλείσει τη Σχολή του στις Μηλιές του Πηλίου, είναι εγκατεστημένος στη Σύρο. Μαζί του βρίσκεται και ο 21χρονος μαθητής του Ευαγγελινός Αποστολίδης, γόνος γνωστής οικογένειας από την Τσαγκαράδα του Πηλίου, τον οποίο ο Γαζής αποκαλούσε «μικρό Σοφοκλή», λόγω της φιλομάθειας και της έφεσής του στα κλασικά γράμματα.

Τότε είναι που ο -επίσης παρεπιδημών στη Σύρο- Αμερικανός ιεραπόστολος Josiah Brewer προτείνει στον νεαρό Ευαγγελινό Αποστολίδη (το Sophocles θα καθιερωθεί αργότερα ως το επώνυμό του) να τον συνοδεύσει στην Αμερική για να συνεχίσει τις σπουδές του, φυσικά και με τη συγκατάθεση του δασκάλου του Γαζή.
Ο τελευταίος, ενθαρρύνοντας τον μαθητή του να συνεχίσει τις σπουδές του στον Νέο Κόσμο, επεδείκνυε μεγάλη οξυδέρκεια και διορατικότητα, δεδομένου ότι ο Σοφοκλής επρόκειτο να εξελιχθεί ταχύτατα και να αναδειχθεί ως ο πρώτος καθηγητής Αρχαίας, Βυζαντινής και Νεοελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου του Harvard.
Προτού περάσει από το Yale, για να καταλήξει καθηγητής στο Harvard, ο Σοφοκλής είχε διδάξει σε πολλά εκπαιδευτικά και πανεπιστημιακά ιδρύματα της Αμερικής, εκτός που, για βιοποριστικούς λόγους, ιδίως τα πρώτα χρόνια μετά την άφιξή του στον Νέο Κόσμο, παρέδιδε και ιδιωτικά μαθήματα σε μαθητές. Τα γραμματικά εγχειρίδια, τα ασκησιολόγια, τα αναγνωστικά, τα γλωσσάρια και όσα άλλα σχετικά με την πρακτική διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας είχε δημοσιεύσει, γνώρισαν τεράστια επιτυχία.
Ιδίως η Γραμματική του της Αρχαίας Ελληνικής, που κυκλοφόρησε το 1838, με τον τίτλο Α Greek Grammar for the Use of Learners (τίτλος που μετατράπηκε αργότερα σε Α Greek Grammar for the Use of Schools and Colleges), γνώρισε, μέσα σε τρεις δεκαετίες, αλλεπάλληλες εκδόσεις. Οι κριτικές που δημοσιεύονταν στον αμερικανικό Τύπο, ημερήσιο και περιοδικό, ήταν πάντοτε ευμενέστατες. Ο C.C. Felton, συνάδελφός του στο Harvard, έγραψε: «Η Γραμματική του Σοφοκλή ανταποκρίνεται κάλλιστα στις ανάγκες των αμερικανικών κλασικών σχολείων. Η διαύγεια και η ακρίβεια των κανόνων, η εξαίρετη διαρρύθμιση της ύλης και η επιτυχής εκλογή των παραδειγμάτων τοποθετούν το έργο αυτό επικεφαλής των πολυάριθμων Γραμματικών της Ελληνικής Γλώσσας που κυκλοφορούν σήμερα στις Ηνωμένες Πολιτείες».
Την ίδια εκδοτική επιτυχία (best seller, στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, για μερικές δεκαετίες) γνώρισε και η Νεοελληνική του Γραμματική, με τον τίτλο Romaic or Modern Greek Grammar (Γραμματική της Ρωμαίικης ήτοι της Νεοελληνικής, α' έκδ. 1842, β' έκδ. 1857), που δεν ήταν μόνο γραμματική αλλά και συντακτικό μαζί - ένας ακόμη καρπός της πολυετούς και πολλαπλής διδακτικής του εμπειρίας.
Ξεφυλλίζοντας κανείς, επί τροχάδην, τα πρώτα κεφάλαια, διαπιστώνει ότι ο Σοφοκλής επιδιώκει να δώσει στη γραμματική του έναν αντιπαραβολικό χαρακτήρα, συγκρίνοντας τις καταλήξεις της νεοελληνικής/ της δημοτικής με τις καταλήξεις της αρχαίας και της καθαρεύουσας (σε κάθε περίπτωση, παραθέτει τις νεοελληνικές κάτω από τις αρχαίες).
Αλλά και μέσα στο γλωσσικό μόρφωμα της δημοτικής, ο Σοφοκλής δεν κουράζεται, δίνοντας τα κλιτικά υποδείγματα των ονομάτων και των ρημάτων, να σημειώνει, δίπλα στους πρώτους ή κοινότερους τύπους, και τους δεύτερους ή λιγότερο κοινούς τύπους: διαλεκτικούς, ποιητικούς κ.τ.λ.
Σε ό,τι αφορά τη σύνταξη, η πραγμάτευση πολλών φαινομένων από τον Σοφοκλή είναι εφάμιλλη (ή κάποτε ξεπερνά) την πραγμάτευση των αντίστοιχων φαινομένων, ακόμη και εκείνων που θεωρούνται τα δυνατά σημεία, στο μοναδικό έγκυρο (μέχρι σήμερα, που γράφτηκε επί ελληνικού εδάφους) Νεοελληνικό Συντακτικό «Νεοελληνική Σύνταξις, της Κοινής Δημοτικής» είναι ο τίτλος), του άλλου, Θεσσαλού επίσης, «διδασκάλου του γένους», του Αχ. Τζάρτζανου (α' έκδ. 1928).
Αυτό σημαίνει, με άλλα λόγια, ότι χρειάστηκε να περάσουν κάτι περισσότερο από εβδομήντα χρόνια, όχι για να «ξεπεραστεί» η Νεοελληνική Γραμματική - Συντακτικό του Σοφοκλή, αλλά για να υπάρξει κάτι απλώς εφάμιλλο.
Το δυστύχημα είναι ότι ο Τζάρτζανος -που, βέβαια, αγνοούσε το έργο του Σοφοκλή-, «έκλεψε», αθελήτως, από τη δόξα του, δεδομένου ότι ο Τζάρτζανος και όχι ο Σοφοκλής θεωρείται σήμερα ο συγγραφέας του πρώτου νεοελληνικού συντακτικού (συντακτικού της δημοτικής). Habent sua fata libelli...
Στην αρχή της Νεοελληνικής του Γραμματικής ο Σοφοκλής προτάσσει μια ευσύνοπτη ιστορική εισαγωγή, όπου με πολύ παραστατικό τρόπο, αναλύοντας τα χαρακτηριστικά της γλώσσας των συγγραφέων που του χρησιμεύουν ως πηγές (συγγραφείς που γράφουν σε μια κατά το μάλλον ή ήττον δημώδη γλώσσα) και συγκρίνοντας τα χαρακτηριστικά αυτά με τις μορφολογικές και συντακτικές αλλαγές που χαρακτήριζαν και τη σύγχρονή του νεοελληνική σε σύγκριση με την αρχαία, διαπιστώνει (1842), μισόν αιώνα πριν από τη δημοσίευση (1892) της βαρύγδουπης Einleitung in die neugriechische Grammatik του Γ.Ν. Χατζιδάκι, ότι «τα ρωμέικα είναι η νόμιμη θυγατέρα της βυζαντινής ελληνικής, η οποία αποτελεί το τελευταίο στάδιο της κοινής αττικής» - για την ακρίβεια, διαπιστώνει ότι η νέα ελληνική αποτελεί εξέλιξη του γλωσσικού μορφώματος που οι Βυζαντινοί συγγραφείς ονόμαζαν «καθωμιλημένη και απλουστέρα (γλώσσα)», «κοινή (γλώσσα/ διάλεκτο/ συνήθεια)», ενίοτε και «μη καθαρή (γλώσσα)».
Την ιστορική αυτή εισαγωγή της Νεοελληνικής του Γραμματικής, επεξεργασμένη και συμπληρωμένη, προτάσσει ο Σοφοκλής το 1870 (13 χρόνια αργότερα) και σε ό,τι αποτελεί το μείζον συγγραφικό του έργο (έργο ζωής!), δηλαδή στο «Ελληνικό Λεξικό της Ρωμαϊκής και Βυζαντινής Περιόδου». Στη νέα αυτή επεξεργασμένη εισαγωγή (που εντυπωσίασε, μεταξύ άλλων, και τον Ψυχάρη), ο Σοφοκλής δεν ασχολείται μόνον -πρώτη φορά, πάντως, με τέτοια λεπτομέρεια- με τις διαφορές της νεοελληνικής και της βυζαντινής γλώσσας από την αρχαία, αλλά -πρώτη φορά, επίσης, με τέτοια λεπτομέρεια- και με την περιοδολόγηση της ιστορίας όλης της ελληνικής γλώσσας, αρχίζοντας από τη μυθική εποχή και τον Ομηρο και φτάνοντας έως την περίοδο της Τουρκοκρατίας (με τελικό όριο το 1821).
Σε όλη την περίοδο της τεσσαρακονταετούς καθηγεσίας του στο Harvard, ο Σοφοκλής έζησε ασκητικά, κρατώντας ένα μικρό διαμέρισμα μέσα στον φοιτητικό κοιτώνα του πανεπιστημίου, όπου αφοσιωνόταν στη μελέτη των κλασικών συγγραφέων (όχι μόνο της ελληνόφωνης αλλά και της αγγλόφωνης και της αραβόφωνης γραμματείας) και στη συγγραφή.
Ο κατάλογος των γνωστών σήμερα δημοσιευμάτων περιλαμβάνει, εκτός από όσα προαναφέρθηκαν, και μελέτες σχετικά με το ελληνικό αλφάβητο, την τσακωνική διάλεκτο, αρχαίες επιγραφές από τη Μαγνησία, φυτωνυμικά και ζωονυμικά ζητήματα κ.ά.
Με πρωτοβουλία του διευθυντή του «Ιδρύματος του Θησαυρού της Ελληνικής Γλώσσης», καθηγητή Αθαν. Αναγνωστόπουλου, άπαντα τα ευρισκόμενα δημοσιεύματα του Σοφοκλή, μαζί με μια σειρά άλλων πληροφοριακών κειμένων σχετικά με τη ζωή και το έργο του, συγκεντρώθηκαν σε έναν ψηφιακό δίσκο που είναι τώρα στη διάθεση των ερευνητών και όποιου άλλου ενδιαφερόμενου. Ειδικά για το πολύτιμο Λεξικό του Σοφοκλή, στον δίσκο υπάρχει μηχανή αναζήτησης που βοηθάει τον ερευνητή στη μελέτη και την αξιοποίηση του πλουσιότατου λημματολογίου.
*Καθηγητής Γλωσσολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών

Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 19 Απριλίου 2010

Γ. Μπαμπινιώτης:"Τό Εὐαγγέλιο καί ἡ σύγχρονη γλῶσσα.

Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ 18 Οκτωβρίου 1998 -Νέες Εποχές, σ. 11

Μια σημασιολογική αναδίφηση σε ορισμένες γνωστές λέξεις από το κείμενο της Καινής Διαθήκης που η σημασία τους διαφέρει από τη σημερινή χρήση τους

Εχει παρατηρηθεί ότι η ελληνική γλώσσα, λόγω της μακραίωνης ιστορίας της, προσφέρεται για τη μελέτη της εξέλιξης της γλώσσας στη γραμματική και συντακτική της δομή και κατεξοχήν στις μεταβολές της σημασίας των λέξεων.

Ιδιαίτερα διδακτική είναι η αναδίφηση στη σημασία των λέξεων όπως εμφανίζεται σ' ένα από τα πιο βασικά κείμενα της ελληνιστικής Κοινής, στο κείμενο της Καινής Διαθήκης. Στη γλώσσα των Ευαγγελίων διαπιστώνει κανείς πόσο διαφορετική ήταν η σημασία ορισμένων λέξεων που χρησιμοποιούμε σήμερα στη γλώσσα μας και πώς μεταβάλλονται οι σημασίες των λέξεων της γλώσσας χωρίς να αλλάζει η μορφή τους. Το «σημαίνον» της λέξης παραμένει σχεδόν αμετάβλητο, ενώ αλλάζει το «σημαινόμενον». Αξίζει, νομίζω, να παρακολουθήσουμε το φαινόμενο ανατρέχοντας στη σημασιολογική μεταβολή ορισμένων γνωστών λέξεων.

Ελληνιστής είναι σήμερα ο (ξένος κυρίως) λόγιος που ασχολείται με τα ελληνικά γράμματα (γλώσσα, λογοτεχνία, ιστορία κ.λπ.), παλαιότερα δε ιδίως ο ασχολούμενος με την αρχαία ελληνική γλώσσα και φιλολογία. Ωστόσο, στα χρόνια του Ευαγγελίου ελληνιστής ήταν «ο ελληνόφωνος Εβραίος»: «και παρρησιαζόμενος εν τω ονόματι του Κυρίου Ιησού, ελάλει τε και συνεζήτει προς τους Ελληνιστάς» (Πράξ. Αποστ. 9.30).

Το ρήμα συγκινώ που σήμερα κυρίως σημαίνει «προκαλώ ψυχική διέγερση, συναισθηματική ένταση» βρίσκεται στο Ευαγγέλιο με την κυριολεκτική σημασία του «κάνω να κινηθούν όλοι μαζί», άρα «ξεσηκώνω»: «(τινές εκ της συναγωγής) συνεκίνησάν τε τον λαόν και τους πρεσβυτέρους και τους γραμματείς, και επιστάντες συνήρπασαν αυτόν [τον Στέφανον] και ήγαγον εις το συνέδριον». (Πράξ. 6.12).

Η λέξη κρίμα χρησιμοποιείται σήμερα με τη σημασία «ευθύνη για μια αδικία που γίνεται εις βάρος κάποιου» (στη φράση «το κρίμα στον λαιμό σου») και επίσης όταν θέλουμε να δηλώσουμε έμμεσα τη συμπάθεια, τη λύπη του ομιλητή για κάτι που συμβαίνει άδικα («κρίμα / τι κρίμα να πάνε χαμένες προσπάθειες τόσων ετών»). Στην Κοινή του Ευαγγελίου, ωστόσο, βρίσκουμε τη λέξη με την αρχική σημασία της ως παραγώγου του ρήματος κρίνω· σημαίνει το αποτέλεσμα του κρίνω, την απόφαση και την πράξη του να κρίνει κανείς, την κρίση: «Ω βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως Θεού. ως ανεξερεύνητα τα κρίματα αυτού και ανεξιχνίαστοι αι οδοί αυτού» (Επιστ. Ρωμ. 11.33) και «και είπεν ο Ιησούς· εις κρίμα εγώ εις τον κόσμον τούτον ήλθον, ίνα οι μη βλέποντες βλέπωσι και οι βλέποντες τυφλοί γένωνται». Η σημερινή σημασία της λέξης («ευθύνη για αδικία») προέρχεται από χρήσεις, όπως «οι κατεσθίοντες [για τους γραμματείς] τας οικίας των χηρών και προφάσει μακρά προσευχόμενοι· ούτοι λήψονται περισσότερον κρίμα».

Η αρχαία λέξη επήρεια «προσβλητική μεταχείριση, κακομεταχείριση» (πιθ. από το ομηρικό αρειή «κακομεταχείριση, βλάβη» ή από το έρις «έριδα») έδωσε το αρχ. επηρεάζω «φέρομαι προσβλητικά, κακομεταχειρίζομαι». Με αυτή τη σημασία βρίσκουμε τη λέξη και στο κείμενο της Καινής Διαθήκης: «αγαπάτε τους εχθρούς υμών, ευλογείτε τους καταρωμένους υμάς, καλώς ποιείτε τοις μισούσιν υμάς και προσεύχεσθε υπέρ των επηρεαζόντων υμάς και διωκόντων υμάς» (Ματθ. 5.44). Σήμερα η λέξη πέρασε στη σημασία «κατευθύνω έμμεσα, με τα λόγια ή τις πράξεις μου, τις ενέργειες, τον τρόπο σκέψης, τις αποφάσεις κ.λπ. κάποιου».

Η λ. καθηγητής, που σημαίνει σήμερα τον διδάσκοντα ένα ειδικό γνωστικό αντικείμενο στην τριτοβάθμια (ΑΕΙ-ΤΕΙ) ή στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, σήμαινε αρχικά (από το καθ-ηγούμαι) «αυτόν που καθοδηγεί, που δείχνει τον δρόμο στους άλλους» και, γενικότερα, «τον οδηγητή, τον καθοδηγητή, τον διδάσκαλο»: «μηδέ κληθήτε καθηγηταί. είς γαρ υμών εστιν ο καθηγητής, ο Χριστός» (Ματθ. 23.10).

Το ρήμα καταγγέλλω χρησιμοποιείται σήμερα με τη σημασία του «αναφέρω δημόσια παράνομες πράξεις, καταφεύγω στο δικαστήριο εναντίον κάποιου». Εχει δηλ. τη σημασία του «ψέγω, κατηγορώ». Στην αρχαία Ελληνική το καταγγέλλω σήμαινε «κηρύσσω» (πόλεμο), «αναγγέλλω» γενικά και, λιγότερο, ό,τι και σήμερα («καταγγέλλω την επιβουλήν, τους δεσπότας» κ.λπ.). Στη γλώσσα του Ευαγγελίου το καταγγέλλω χρησιμοποιείται ως εύσημη λέξη για να δηλώσει το «διακηρύσσω, ευαγγελίζομαι, φέρνω σημαντική είδηση». Ετσι ο Παύλος στον λόγο του προς τους Αθηναίους στον Αρειο Πάγο λέει: «Διερχόμενος γαρ και αναθεωρών τα σεβάσματα υμών εύρον και βωμόν εν ω επεγέγραπτο "Αγνώστω Θεώ". ον ουν αγνοούντες ευσεβείτε, τούτον εγώ καταγγέλλω υμίν». (Πράξ. Αποστ. 17.23-24) και «ήλθον ου καθ' υπεροχήν λόγου ή σοφίας καταγγέλλων υμίν το μαρτύριον του Θεού» (Κορ. Α' 2.1).

Στο τελευταίο απόσπασμα βρίσκουμε τη λ. μαρτύριον με τη σημασία της «μαρτυρίας» και, κατ' επέκταση, της «αλήθειας» του Θεού. Ομοίως στο απόσπασμα: «καθώς το μαρτύριον του Χριστού εβεβαιώθη εν υμίν, ώστε υμάς μη υστερείσθαι εν μηδενί χαρίσματι» (Κορ. Α' 2.7). Αργότερα η λ. μαρτύριο πέρασε στη δήλωση της σωματικής δοκιμασίας, των βασανιστηρίων και του θανάτου ακόμη που υπέστησαν οι μάρτυρες για την πίστη τους, αργότερα και της ψυχικής δοκιμασίας, σημασίες με τις οποίες χρησιμοποιείται η λέξη και σήμερα (σπανιότερα χρησιμοποιείται και με τη σημασία της μαρτυρίας, του τεκμηρίου). Αξίζει να λεχθεί ότι και η ομόρριζη λέξη διαμαρτύρομαι, που αρχικά σήμαινε «επικαλούμαι τους θεούς και τους ανθρώπους ως μάρτυρες (για κάτι που λέω ή που υφίσταμαι)» και που ήδη στην αρχαία γλώσσα πέρασε στη σημασία που έχει και σήμερα, στη γλώσσα του Ευαγγελίου βρίσκεται με διαφορετική σημασία, του «κηρύσσω, διακηρύσσω, αναγγέλλω, κάνω γνωστό»: «και διδάξαι υμάς δημοσίως και κατ' οίκους, διαμαρτυρόμενος Ιουδαίοις τε και Ελλησι [=ειδωλολάτρες] την εις τον Θεόν μετάνοιαν και πίστιν την εις τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν» (Πράξ. Αποστ. 20.21).

Αναφέρθηκα δι' ολίγων σε μερικές λέξεις της Καινής Διαθήκης που η σημασία τους διαφέρει από τη σημερινή χρήση τους. Ωστόσο, οι περισσότερες λέξεις του Ευαγγελίου σώζονται με την ίδια ή παραπλήσια σημασία. Ο πατέρας της γλωσσικής επιστήμης στην Ελλάδα, ο Γ. Χατζιδάκις, στη μελέτη του «Περί της ενότητος της ελληνικής γλώσσης» (Επιστ. Επετηρίς Παν/μίου Αθηνών 5, 1908-9, σ. 47-51) έδειξε ότι «εκ των 4.900 περίπου λέξεων της Καινής Διαθήκης σχεδόν αι ημίσειαι, ήτοι λέξεις 2.280, λέγονται και σήμερον έτι εν τη κοινή λαλιά· των δε λοιπών αι πλείσται μεν, 2.260, νοούνται καλώς υπό πάντων των Ελλήνων αναγιγνωσκόμεναι ή ακουόμεναι, ολίγαι δε μόνον, περί τις 400, είναι αληθώς ακατανόητοι υπό του ελληνικού λαού».

Δεν είναι εκπληκτικό να μιλούν οι νέοι σήμερα για πώρωση και πωρωμένους, δηλώνοντας «την τυφλή προσήλωση σε κάτι χωρίς να βλέπει κανείς τίποτε άλλο», και να διαβάζουμε στα κείμενα της Κ. Διαθήκης «εσκοτισμένοι τη διανοία, όντες απηλλοτριωμένοι της ζωής του Θεού [...] διά την πώρωσιν της καρδίας αυτών» και «και γνους ο Ιησούς λέγει αυτοίς· τι διαλογίζεσθε ότι άρτους ουκ έχετε; ούπω νοείτε ουδέ συνίετε; ότι πεπωρωμένην έχετε την καρδίαν υμών; οφθαλμούς έχετε και ου βλέπετε, και ώτα έχοντες ουκ ακούετε;», να γίνεται λόγος δηλ. για την τύφλωση και την αδυναμία να δει κανείς την πραγματικότητα ή κάτι άλλο από αυτό που έχει ήδη στο μυαλό του;

Γεώργιος Μπαμπινιώτης

῾Ο Κορνήλιος Καστοριάδης γιά τήν ῾Ελληνική γλῶσσα καί τούς ἐχθρούς της ἐντός τῶν συνόρων.

"Αν δεν θέλετε, κύριοι τού υπουργείου, να κάνετε φωνητική ορθογραφία, τότε πρέπει ν' αφήσετε τους τόνους και τα πνεύματα, γιατί αυτοί που τούς βάλανε ξέρανε τι κάνανε. Δεν υπήρχαν στα αρχαία ελληνικά, γιατί απλούστατα υπήρχαν ...μέσα στις ίδιες τις λέξεις. Αυτοί, οι Κριαράς και οι άλλοι, τα κτήνη τα τετράποδα που έκαναν αυτές τις μεταρρυθμίσεις - αυτό παρακαλώ να γραφεί στις εφημερίδες- δεν ξέρουν τι είναι γλώσσα. Δεν ξέρουν αυτό που γνώριζε η κόρη μου στα τρία της χρόνια. Μάθαινε μία λέξη και μετά έψαχνε για τις συγγενείς της. Αυτό είναι μια γλώσσα. Ένα μάγμα, ένα πλέγμα, όπου οι λέξεις παράγονται οι μεν από τις δε, όπου οι σημασίες γλιστράνε από τη μία στην άλλη, είναι μια οργανική ενότητα από την οποία δεν μπορείς να βγάλεις και να κολλήσεις πράγματα, δυνάμει μιας ψευτοκυβέρνησης, καθισμένος σ' ένα γραφείο στο υπουργείο Παιδείας. Η κατάργηση των τόνων και των πνευμάτων είναι η κατάργηση της ορθογραφίας, που είναι τελικά η κατάργηση τής συνέχειας. Ήδη, τα παιδιά δεν μπορούν να καταλάβουν Καβάφη, Σεφέρη, Ελύτη, γιατί αυτοί είναι γεμάτοι από τον πλούτο των αρχαίων ελληνικών. Δηλαδή, πάμε να καταστρέψουμε ό,τι κτίσαμε. Αυτή είναι η δραματική μοίρα τού σύγχρονου ελληνισμού."

Κορνήλιος Καστοριάδης

Πηγή:http://koukfamily.blogspot.com

῾Ημεριδα μέ θέμα:"Γλῶσσα καί λατρεία-νοησιαρχία ἤ μέθεξις;" (17-04-2010)

Οἱ ἱερεῖς καί τό ᾿Εκκλησιαστικόν Συμβούλιον
τοῦ ῾Ιερού Ναοῦ ῾Αγ. Παρασκευῆς ᾿Αττικῆς
σᾶς προσκαλοῦν στήν ἡμερίδα μέ θέμα:
"Γλῶσσα καὶ Λατρεία -νοησιαρχία ἤ μέθεξις;"
  ἡ ὁποία θά λάβει χώρα στήν αἴθουσα ἐκδηλώσεων
τοῦ ξενοδοχείου ΗΛΕΚΤΡΑ ΠΑΛΛΑΣ,
Ναυάρχου Νικοδήμου 18-20, Αθῆναι,
τό Σάββατο 17 ᾿Απριλίου ἐ.ἔ. καί ὥρα 9:30 π.μ.

 

(Φωτογραφίες):῾Ορισμένοι ἐκ τῶν ὁμιλητῶν τῆς ἡμερίδος (ἀριστερά αἰδ.  Πρωτ/ρος π. Γεώργιος Μεταλληνός, κέντρο Καθηγητής Φιλοσοφικῆς Σχολῆς ᾿Αθηνῶν κ. Φώτιος Δημητρακόπουλος, δεξιά:Σεβ. Μητροπολίτης Πειραιῶς κ. Σεραφείμ, κάτω:αἰδ. Οἰκονόμος π. ᾿Αθανάσιος Λαγουρός)

 Πατῆστε στήν παρακάτω διεύθυνση γιά νά δεῖτε ἀναλυτικά  τό πρόγραμμα.
 http://www.alopsis.gr/alopsis/glossa.pdf

Κι ἄν ἡ ὀρθογραφία ἦταν ἡ ταυτότητά μας; τῆς Κριστίν Μπαρόν

της Κριστίν Μπαρόν

Η Christine Baron είναι καθηγήτρια στη Σορβόννη

Et si l' orthographe était notre identité?

© Libération Μάρτιος 12 2010

             Η γλώσσα και μάλιστα η γραπτή, το πώς τη φροντίζουμε (ή την κακομεταχειριζόμαστε), ήταν δίχως άλλο ο μέγας απών του διαλόγου για την εθνική ταυτότητα. Αλλά πώς να μιλήσει κανείς σήμερα υπέρ της ορθογραφίας; Και μόνο η αναφορά σε αυτό το θέμα έχει έναν αέρα οπισθοδρομικότητας, που αποθαρρύνει τον αναγνώστη. «Ορθόν», «γραφείν»: να γράφεις «ορθά», σύμφωνα με τους κανόνες. Η ετυμολογία της λέξης αποκαλύπτει εξ αρχής την κανονιστική της ουσία.

            Ένα ανέκδοτο μπορεί να εικονογραφήσει τα στερεότυπα από τα οποία υποφέρει η ορθογραφία: ήμουν νεαρή εκπαιδευτικός όταν, εν έτει 1990, μου ανέθεσαν να διοργανώσω έναν ορθογραφικό διαγωνισμό. Βρέθηκα αμέσως αντιμέτωπη με ένα συνάδερφο, που χαρακτήριζε την ιδέα της ορθογραφίας «οπισθοδρομική», «παλιομοδίτικη», και, το κερασάκι στην τούρτα, υπογράμμισε ολοκληρώνοντας πως «αλλά εσείς οι γκόμενες μόνο για τέτοια είστε». Να λοιπόν που η δήθεν ελεύθερη και παραβατική αρρενωπότητα βρέθηκε αντιμέτωπη με την επιδέξια, συμβατική και υποταγμένη -ακόμα και στην πιο ηλίθια εξουσία- θηλυκότητα. Εξάλλου, είναι γνωστό πως η ορθογραφία είναι «η επιστήμη των ηλιθίων» ή κατ' άλλους ένα «σχολικό» πράγμα, φτιαγμένο για να ξεχωρίζει τους «καλούς» μαθητές (διάβαζε: τους κοινωνικά προνομιούχους), τους επιμελείς, που υπονοείται πως τους λείπει η φαντασία.

            Μία άλλη αφήγηση από την οποία, μπορούμε να αντλήσουμε ένα ανάλογο δίδαγμα, τη βρήκα σε ένα εγχειρίδιο καλής συμπεριφοράς της δεκαετίας του '60: ένας νεαρός εξομολογείται τον έρωτά του σε μια κοπέλα, γράφοντάς της «σας αγαπο πολι», πράγμα που γεμίζει ιλαρότητα την παραλήπτρια του μηνύματος. Το δίδαγμα είναι πως πρέπει να είμαστε ορθογράφοι «αν δε θέλομε να γελούν μαζί μας». Οπότε καταλήγουμε σε αδιέξοδο: η γνώση της ορθογραφίας είναι οπισθοδρομική, η άγνοιά της οδηγεί στη γελοιότητα.

            Ο Ρεϊμόν Κουενό (Raymond Queneau) υπήρξε αρχικά πολέμιος της ορθογραφίας. Πεπεισμένος, τη δεκαετία του '50 πως η ορθογραφία αποτύπωνε το αγεφύρωτο χάσμα μεταξύ «ακαδημαϊκής» και «λαϊκής» γλώσσας, επιχειρηματολογεί υπέρ μιας «φωνητικής» ορθογραφίας, θεωρώντας πως η προσκόλληση στην ορθογραφία δεν είναι παρά μια συνωμοσία μυημένων, που επιχειρούν να υπερασπιστούν μια γνώση που έχουν υπεξαιρέσει αυθαίρετα. Λίγα χρόνια αργότερα διαπίστωσε το λάθος του. Όσον αφορά τη «λαϊκή ομιλία», αυτή εξαφανίστηκε, ισοπεδωμένη από την τηλεοπτική και ραδιοφωνική γλώσσα, που αντιγράφει το γραπτό λόγο και επέβαλε μια τυποποιημένη μορφή της γαλλικής γλώσσας. Εξάλλου, τι νόημα θα είχε η παρέμβαση στους ορθογραφικούς κανόνες, από τη στιγμή που αυτοί προσαρμόζονται από μόνοι τους στη χρήση, όπως υπογράμμιζε εδώ και λίγα χρόνια ο Φερνάντ Γκρεβίς (Fernand Grevisse), στην προσπάθειά του να δείξει πως η ορθογραφία συμβαδίζει με την εξέλιξη της γλώσσας;

            Αυτή η παρατήρηση μας δίνει την ευκαιρία να επανεξετάσουμε ορισμένα από τα στερεότυπα κατά της ορθογραφίας:

-           Με την κατάργηση της ορθογραφίας θα κερδίζαμε σε χρόνο και σαφήνεια.

-           Η ορθογραφία είναι αμελητέα σε καιρούς όπου η προφορική επικοινωνία επιβάλλεται        

            της γραπτής.

-           Το περιεχόμενο είναι το μόνο που μετράει, και ως προς αυτό η κατάργηση της ορθογραφίας δεν αλλάζει τίποτα.

            Κέρδος χρόνου; Ίσως για αυτόν που γράφει (π.χ. ένα SMS), αλλά ποιος υπολογίζει το χρόνο που χάνει ο αναγνώστης στην προσπάθειά του να αποκρυπτογραφήσει το ανορθόγραφο κείμενο, να αποκλείσει τις λανθασμένες ερμηνείες, να αποκαταστήσει τις ετυμολογικές και νοηματικές συνδέσεις;. Οι λέξεις δεν είναι μόνο φωνήματα, αλλά και διαφοροποιημένες γραμματικές δομές, που συνδέονται με τα νοήματα. Οι λέξεις εξαρτούν το είναι τους από το πώς γράφονται.

             Είναι η ορθογραφία κοινωνικά προσδιορισμένη; Όχι, αν και η ορθογραφία είναι αναμφισβήτητα καλύτερα εμπεδωμένη στο αριστοκρατικό Πασί σε σχέση με τα εργατικά προάστια. Η ορθογραφική δεξιότητα όμως διαπερνά κοινωνικές τάξεις και οικονομικά κριτήρια. Εξαρτάται κυρίως από την ποιότητα της αρχικής εκπαίδευσης, εξ ου και η ανάγκη για ομοιομορφία των προγραμμάτων διδασκαλίας.

             Όσο για την εξαφάνιση της γραπτής επικοινωνίας, την προφητεύουν από τη δεκαετία του '60. Εις μάτην: βιογραφικά, εκθέσεις και αναφορές, ηλεκτρονικά μηνύματα, σημειώματα... Ένα σωρό μορφές επικοινωνίας εξακολουθούν να είναι αποκλειστικά γραπτές.

            Τέλος, το νόημα εξαρτάται αναγκαστικά από την ορθογραφία, όπως αποκαλύπτουν αρκετά ανέκδοτα: η ορθογραφία είναι ο τελικός κριτής του νοήματος, και του ύφους της γλώσσας.

            Η απαξίωση της ορθογραφίας βασίζεται σε μια σοφιστεία. Δεν πρόκειται περί άρνησης των της εξουσίας των κανόνων, αλλά περί μιας ακόμα εκδήλωσης μιας γενικευμένης αδιαφορίας. Από τον «ήρωα» με όμικρον, έως τις απιθανότητες των διαφημίσεων, αυτή η αδιαφορία είναι πανταχού παρούσα.

            Κι όμως η ορθογραφία καλλιεργεί την προσήλωση στο κείμενο και ως τέτοια ενισχύει τη σκέψη. Δε λείπουν οι φιλοσοφικές παραδόσεις που τόνισαν την αναπόσπαστη σχέση μεταξύ της ορθογραφίας και της απαιτητικής και βαθυστόχαστης σκέψης. Όχι: αν καταργήσουμε την ορθογραφία δεν θα ξεφορτωθούμε μια ενοχλητική παλιατζούρα ή μια άχρηστη τυπολατρία, αλλά την ίδια τη σκέψη.

            Και μιας που στο δημόσιο λόγο γίνεται λόγος περί «ταυτότητας», με έναν τρόπο που η συλλογική υστερία ανταγωνίζεται την προχειρολογία, ας ακούσουμε τη έχει να μας πει ο Καλβίνο (Calvino) για τη σχέση μας με τη γλώσσα και την ταυτότητά μας, εθνική ή μη: «όλα μπορεί να αλλάξουν, αλλά όχι η γλώσσα της οποίας είμαστε φορείς, ή που -καλύτερα- είναι εκείνη φορέας μας, και μάλιστα με πολύ πιο αποκλειστικό και τελεσίδικο τρόπο από ότι υπήρξε ποτέ ακόμα κι αυτή η κοιλιά της μάνας μας».

πηγή: http://www.ppol.gr/cm/index.php?Datain=5897&LID=1

http://www.zoiforos.gr

Ποντιακή διάλεκτος. ῾Η "κληρονόμος" τοῦ ῾Ομήρου

᾿Οδυσσεύς τοῦ klision: Τήν παρακάτω ἀνάρτηση τήν ἀφιερώνουμε στά ἀδέρφια μας τούς Ποντίους καί τούς στέλνουμε πατριωτικούς χαιρετισμούς. ῾Η χαρά ἀπό γιά τήν ἀναγνώριση τῆς γενοκτονίας τους ἀπό τό σουηδικό κοινοβούλιο εἶναι καί δική μας χαρά! Τα ομηρικά έπη γράφτηκαν σε μια γλώσσα, η οποία βασίζεται στις δύο αρχαίες ελληνικές διαλέκτους, την ιωνική και την αιολική, τις οποίες ομιλούσαν κυρίως στη Μικρά Ασία. Του δρ. Θωμά Σαββίδη, αναπληρωτή καθηγητή ΑΠΘ Η ποντιακή διάλεκτος προέρχεται από την αρχαία ιωνική, λόγω κυρίως της καταγωγής των πρώτων αποίκων του Πόντου από την ιωνική Μίλητο. Με την πάροδο του χρόνου και με την επίδραση γεωγραφικών, κλιματολογικών, ιστορικών, εθνολογικών κτλ. παραγόντων δημιουργήθηκαν εξελικτικά από την ιωνική διάφορες διάλεκτοι, μία των οποίων είναι η ποντιακή. Με την εγκατάσταση και άλλων ελληνικών φύλων, όπως για παράδειγμα των κατοίκων της Τραπεζούντας της Αρκαδίας (4ος αιών π.Χ.), οι οποίοι άλλαξαν και το όνομα Τραπεζούς από Οιζηνίς και ιδιαίτερα των αιολικών φύλων εισήχθησαν και σποραδικοί αιολισμοί. Ο Όμηρος δεν αναφέρει πουθενά τον όρο Πόντος ή Εύξεινος Πόντος. Αντίθετα, αναφέρονται διάφορες εθνότητες του Πόντου, οι οποίες φυσικά στην αναμέτρηση τάχθηκαν στο πλευρό των Τρώων για ευνόητους λόγους. Συγκεκριμένα αναφέρονται οι Σόλυμοι (Ιλ. Ζ, 184, 203, 204, Οδ. ε, 282), οι Λύκιοι (Ιλ. Δ, 101, 119, Ρ, 172, Π, 437, Ζ, 194,Π, 673, Ζ, 188, Ζ, 210), οι Κάρες (Ιλ. Β, 867), οι Φρύγιοι (Ιλ. Ω, 545, Γ, 184, Π, 719, Σ, 291), οι Μήονες (Ιλ. Β, 864, Κ, 431) οι Αμαζόνες (Ιλ. Ζ, 186, Γ, 189), οι Αλιζώνες (Ιλ. Β, 856, Ε, 39), οι Παφλαγόνες (Ιλ. Β, 851, Ε, 577) και οι Μυσοί (Ιλ. Β, 858, Κ, 430, Ξ, 512). Από τις πόλεις του Πόντου αναφέρονται η Κύτωρος (Ιλ. Β, 853), μετέπειτα Κωτύωρα και σημερινή Ορντού, η Σήσαμος (Ιλ. Β, 853), η Κρώμνα (Ιλ. Β, 855), μετέπειτα Κρώμνη και η Αιγίαλος (Ιλ. Β, 855). Η Τροία, όπου διαδραματίστηκαν τα γεγονότα των ομηρικών επών, ήταν ο φρουρός του Ελλησπόντου, και εισέπραττε διόδια από εμπορικά πλοία, τα οποία αναζητούσαν πρόσβαση στον Εύξεινο Πόντο και την Ασία. Ο Πόντος ήταν καθοριστικής σημασίας για την τύχη των Ελλήνων, καθόσον έκρυβε εκτός από ευγενή μέταλλα, πλούσια χλωρίδα και πανίδα. Ακόμη, η πρόσβαση στην Ασία ήταν ευκολότερη από τα λιμάνια του Πόντου παρά από τα παράλια της Μικράς Ασίας. Αυτό ενισχύεται από το γεγονός ότι ο εποικισμός του Πόντου που επακολούθησε έγινε από τους Μιλήσιους, οι οποίοι έτσι έφθαναν ευκολότερα στον πλούτο της Ανατολής. Ο Πόντος απετέλεσε τη γέφυρα μετάβασης φυτών και ζώων από την Ασία στην κλασική Ελλάδα και αργότερα στη Ρώμη και την Ευρώπη. Στο πέρασμα των 28 αιώνων ζωής, η ποντιακή διάλεκτος δέχτηκε επιδράσεις από την κοινή των αλεξανδρινών χρόνων, και από τη μεσαιωνική κοινή του Βυζαντίου. Ακόμη, επηρεάστηκε από τους Γενουάτες και τους Βενετούς της Τραπεζούντας, τους Πέρσες και τους Γεωργιανούς, καθώς φυσικά και από τους Τούρκους. Η τελική μορφή της ποντιακής διαλέκτου γίνεται στην εποχή των Κομνηνών. Έτσι, η ποντιακή διάλεκτος αντικατοπτρίζει ταυτόχρονα και την ιστορική πορεία αυτού του λαού διά μέσου των αιώνων και των αλλόγλωσσων γειτονικών λαών. Ως εξαρχής ιωνική διάλεκτος με εξέλιξη εκτός Ελλάδος, η ποντιακή έχει τις ρίζες της μέχρι την ομηρική γλώσσα. Η συμβολή της όμως στην εθνική αυτογνωσία συνίσταται στο γεγονός ότι διέσωσε αρκετά ομηρικά στοιχεία, τα οποία σε άλλες νεοελληνικές διαλέκτους εξέλειπαν. Σε πολλές περιπτώσεις τα ιωνικά στοιχεία, όπως λέξεις, εκφράσεις ή ιδιωματισμοί των ομηρικών επών διατηρήθηκαν αναλλοίωτα, συνεισφέροντας τα μέγιστα στη γλωσσική μας κληρονομιά. Ως κληρονόμος της ιωνικής διατηρεί αναλλοίωτες ή παραφθαρμένες πολλές λέξεις, πολλούς αρχαϊσμούς και γραμματικούς ή συντακτικούς τύπους, οπότε μπορεί να ενταχθεί στις αρχαιότερες και πλουσιότερες ελληνικές διαλέκτους και φυσικά της Ευρώπης. Περί των ιωνικών καταβολών και της εξελικτικής πορείας της ποντιακής διαλέκτου γράφει ο γλωσσολόγος Δημοσθένης Οικονομίδης, διευθυντής του Μεσαιωνικού αρχείου της Ακαδημίας Αθηνών: "Η διάλεκτος, η λαλουμένη υπό των Ελλήνων των από αρχαιοτάτων χρόνων ως τα παράλια του Ευξείνου Πόντου εγκατεστημένων εξ αρχής ιωνική ούσα, συν τω χρόνω τοιαύτην έλαβε εξέλιξιν μακράν της Ελλάδος, ώστε διασώσασα ολίγα στοιχεία εκ της ιωνικής, ικανά αρχαιοπινή στοιχεία, προσέλαβεν και πολλάς λέξεις και γραμματικούς τύπους εκ της μεσαιωνικής και βυζαντινής γλώσσης, άτινα διετήρησεν αυτουσίως". Η ποντιακή μαζί με την καππαδοκική διάλεκτο αποτελούν τα μικρασιατικά ιδιώματα τα οποία ομοιάζουν με τα κυπριακά, τα δωδεκανησιακά και άλλων νήσων (Χίος, Ικαρία). Για τα μικρασιατικά αυτά ιδιώματα αναφέρει ο Μανώλης Τριανταφυλλίδης: "Χωρισμένα από την υπόλοιπη ελληνόγλωσση περιοχή, έμειναν αιώνες χωρίς εύκολη συγκοινωνία και ακολούθησαν διαφορετική εξέλιξη. Διατήρησαν γνωρίσματα της παλιάς ελληνιστικής κοινής και είναι έτσι από τα αρχαϊκότερα νεοελληνικά ιδιώματα". Οι ομηρικές λέξεις από την ποντιακή εντάχθηκαν στο σύστημα άλλων γλωσσών, συμμετέχοντας έτσι στην εξέλιξή τους. Ενδεικτικά αναφέρονται ορισμένα παραδείγματα αρχαϊσμών, λέξεων ή εκφράσεων ομηρικής (ιωνικής) προέλευσης: ΑΡΧΑΪΣΜΟΙ Επώνυμα σε -ιάδης ή ίδης δηλωτικά της καταγωγής ή πατρότητας: Αιμονίδης (Δ467), ο υιός του Αίμονα, Αρκεισιάδης (ο υιός του Αρκεισίου = ο Λαέρτης, δ755, ω270), Ασιάδης (υιός του Ασίου Μ140, Ρ583), Ατρείδης (ο υιός του Ατρέα = ο Αγαμέμνων και ο Μενέλαος Λ,Α16), Λαερτιάδης (ο υιός του Λαέρτη = ο Οδυσσεύς Γ200, δ555), Πηληιάδης ή Πηλείδης (ο υιός του Πηλέως = ο Αχιλλεύς Α1, Α146, θ75). Η διατήρηση του ιωνικού ε αντί του η: Ατρύπετος αντί ατρύπητος, νύφε αντί νύφη, άκλερος αντί άκληρος. "Ατρύγετος πόντος" (Ξ204), "Ατρύγετος αιθήρ" (Ρ425), αντί ατρύγητος. Η διατήρηση του ω αντί του ου: Λωρίν αντί λουρί, ζωμίν αντί ζουμί, κώδων αντί κουδούνι, "Κώνωψ" (βατρ. 202) αντί κουνούπι, "κωφός" (Λ390, Ω54) αντί κουφός Ο σχηματισμός θηλυκών επιθέτων σε -ος αντί η: Άλαλος αντί άλαλη, έμμορφος αντί η όμορφη, άσκεμος αντί άσχημη. "Δήμητρα αγλαόκαρπος" Α415, (Ύμν. Δήμ. 4, 23), Η διατήρηση της προστακτικής του αορίστου: Λύσον αντί λύσε, χτίσον αντί χτίσε, γράψον αντί γράψε "λαόν δέ στήσον παρ' ερινεόν" (Ιλ. Ζ, 433). Η χρήση του αρνητικού μορίου ουκ > ουχί > ουκί > κι': Κι' τρώγω αντί δεν τρώγω, κι' θέλω αντί δεν θέλω, κι' λέγω αντί δεν λέγω. "κι' ενέπρησεν κοίλας νήας" Κι' αντί του αρν. μόριου δεν (από το αρχ. ουδέν). Στην ποντιακή υπάρχει το αρν. μόριο τιδέν (άλλο τι ουδέν). Τιδέν κι τρώγω, τιδέν κι θέλω, τιδέν κι λέγω. Στο λεξικό του Σουίδα, 10ος αιών μ.Χ. επισημαίνεται αυτή η ιδιαιτερότητα του Ομήρου, στο σχηματισμό της άρνησης: Ουκί το ουχί. Όμηρος διά του κ γράφει, ου διά του χ. Η διατήρηση του μορίου άρα ή άρ' με σημασία όχι κατ' ανάγκην συμπερασματική, αλλά με την έννοια της συνάρτησης γεγονότων, ανακεφαλαίωσης ή επεξήγησης: "άρ' έρθεν η λαμπρή", "αρ' αέτς ας έν", "άρ' έφαεες, εχόρτασες" "ως άρ' έφη" (Οδ. θ, 482), "ως άρα φωνήσας" (Οδ. κ, 302) Η διατήρηση του ιωνικού σ: Σεύτλον αντί τεύτλον. "σεύτλον" (Βάτρ. 162). "σεύτλοις χλωροίς επιβόσκομαι" (Βατρ. 54). Σεύτελος (Κοτ., Σάντ., Χαλδ.) = ευτελής, ανόητος "Σευτλαίος" (Βάτρ. 212) κωμικό όνομα βατράχου στην Βατραχομυομαχία. "Σευτλαίον δ' αρ έπεφνε βαλών" (Βατρ. 209). ΛΕΞΕΙΣ: Αγρώστ' = κοινή αγριάδα. Άγρωστις (Οδ. ζ, 90), Βατία (Αμ.), = βάτος Βατίεια (Ιλ. Β, 813) Δέρ' (Κοτ.) ή δάρ' (Κερ., Τρίπ.). "έναν δέρ φαΐν". Είδαρ = έδεσμα, "άνθινον είδαρ" (Οδ. ι, 84). Είδαρ = έδεσμα (Σουίδας, 10ος αιών μ.Χ.). Ιχώριν (Κερ.) ή χώρ' (Κοτ., Σάντ., Χαλδ.) ορρός γάλακτος, κρόκος αυγών, εντεριώνη φυτών, μυελός οστών. Ιχώρ = θείο αίμα "ιχώρ, άμβροτον αίμα θεοίο" (Ιλ. Ε, 340) Ιχώρ = το πεπηγώς αίμα (Σουίδας, 10ος αιών μ.Χ.). Λαλλάτζ' (Κοτ., Τραπ. Χαλδ.) = πέτρα και μεταφορικά η φαλάκρα: "λαλλάτς κιφάλ'". Λάας = λίθος, πέτρα "μείζονα λάαν αείρας" (Οδ. ι, 537). Σήμερα παρέμεινε ως τοπωνύμιο, Λαλλάρια. Λάας = λίθος (Σουίδας, 10ος αιών μ. Χ.). Λαχίδα (Κερ., Κοτ., Οιν. Σάντ., Χαλδ.) = σειρά εργασίας: "έρθεν η λαχίδα μ'" Λαγχάνω "εις εκάστην εννέα λάγχανον αίγες" (ι160) Λάχος = μοίρα (Σουίδας, 10ος αιών μ. Χ.). Λειρίτα (Χαλδ.) = λείριον = κρίνος. Λείριον "λείριον" (Ύμν. Δήμ. 427) Λείρια = άνθη, κρίνα (Σουίδας, 10ος αιών μ. Χ.). Λελεύω = χαίρομαι, επιθυμώ: "να λελεύω σε" (να σε χαρώ). Λιλαίομαι "λιλαιομένη πόσιν είναι" (Οδ. α, 15, Οδ. ι, 30) (ήθελε να είναι σύζυγος). Λιλαίομαι = προθυμούμαι (Σουίδας, 10ος αιών μ.Χ.). Λίβος (Σάντ., Χαλδ.) = σταγόνα, σύννεφο: "ο ουρανόν ελίβωσεν" (συννέφιασε), "ελιβώθεν σο κλάμαν". Λείβω = στάζω, "υπ' οφρύσι δάκρυα λείβον" (Ιλ. Ν, 88, Οδ. θ, 88). Λείβεται τοις δακρύοις (Σουίδας, 10ος αιών μ.Χ.). Λιστρίν (Τραπ.) = σκαπτικό εργαλείο, λιστρεύω = σκάπτω. Λίστρον = σκαπτικό εργαλείο, λιστρεύω = σκάπτω, αποξύνω: "λίστροισιν δάπεδον ξύον" (Οδ. χ, 455), "τον δ' οίον πατέρ' εύρεν λιστρεύοντα φυτόν" (Οδ. ω, 227). Λιστραίνω = το σκάπτω (Σουίδας, 10ος αιών μ.Χ.). Λοπίν ή Λοβίν = ο λοβός, το περίβλημα: "φασουλί λοπίν". Λοπός = φλοιός, "λοπός κρομμύοιο" (Οδ. τ, 233) Λόπος = φλοιός, δέρμα λεπτόν, ξηρόν (Σουίδας, 10ος αιών μ.Χ.). Μωμόγερος (Κερ. Τραπ.) από το Μώμος (θεός της μομφής) ή μίμος. Ωμογέρων = ο ωμός (άγουρος), ζωηρός, ακμαίος γέρων, που δεν έχει καταβληθεί από το γήρας. "Ωμογέροντα δε μιν φασιν έμμεναι" (Ιλ. Ψ, 791). Ο χαρακτηρισμός αποδίδεται στον Οδυσσέα, ο οποίος εκτιμάται σε ηλικία 45-50 ετών. Ωμογέρων = Πρεσβύτης ου η κεφαλή ουκ επολιώθη (Σουίδας, 10ος αιών μ.Χ.) Πάππας (Αμ.) = πατέρας (στην παιδική γλώσσα). Πάππας (κλητ. πάππα) "Πάππα φίλε" (Οδ. ζ, 57). Στη νεοελληνική προφέρεται επί το τουρκικότερον "μπαμπάς". Τεττές (Χαλδ., Κερ.), ταττάς (Κερ.), τάττας (Οιν.) = πατέρας (στην παιδική γλώσσα). Τέττα = πατέρα, φιλοφρονητική προσφώνηση πρεσβυτέρου, Άττα, "άττα γεραιέ" (Ιλ. Ι, 607, Ρ, 561, Οδ. π, 31) "γέρο πατέρα μου" ata (τουρκ.), tata (λατιν.), daddy (αγγλ.) = πατέρας Πάππα, τέττα και άττα = προς πατέρα προσφώνησις, προς πατέρα σεπτική φωνή (Σουίδας, 10ος αιών μ. Χ.). Τσιλίδιν (Κερ., Οιν., Τραπ.) = πυρωμένο κάρβουνο: "Απάνω σ' σα στεγάδα μου, έναν γραστίν τσιλίδα" (ο έναστρος ουρανός). Κήλειος = καυστικός, φλογερός: "εν πυρί κηλέω" (Ιλ. Θ, 217, Ο744, Οδ. ι, 328). Κηλέω = καυστικώ πυρί (Σουίδας, 10ος αιών μ.Χ.). Χάταλον (Σάντ. Τραπ. Χαλδ.) = Το μωρό, το βρέφος: "Το χάταλον αν 'κι κλαίει, τσιτσίν 'κι διγν' ατό". Αταλός = νεαρός, τρυφερός, απαλός, "αταλά φρονώ" (Οδ. λ, 39), "παίδα αταλάφρονα" (Ιλ. Ζ, 400). Ατάλλω = σκιρτώ, χοροπηδώ, Delicat = λεπτεπίλεπτος. Αταλόψυχος (Σουίδας, 10ος αιών μ.Χ.). Χρα (Οιν., Κερ. Σάντ., Τραπ. Χαλδ.) = Η επιφάνεια του σώματος, το δέρμα, η επιδερμίδα, το χρώμα της επιδερμίδας. "εκχύεν η χρα τ'" (έχασε το χρώμα του, από φόβο) Χρώς "τρέπετε χρώς" (Ιλ. Ν, 279) (έχασε το χρώμα του, από φόβο) Χρώς = σώμα (Σουίδας, 10ος αιών μ.Χ.). ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ: "Από καλαμιδί εγένουμουν", απόμεινα μόνος, "σαν καλαμιά στον κάμπο" "καλάμην γε σ' οίομαι εισορόωντα" (Οδ. ξ, 214). "Το μήλον το μήλον τερεί και γίνεται, το σταφύλ' το σταφύλ' τερεί και γίνεται κ.ο.κ.", μεταφορικά με την άμιλλα η πρόοδος. "όγχνη επ' όγχνη γηράσκει, μήλον δ' επί μήλω, αυτάρ επί σταφυλή σταφυλή, σύκον δ' επί σύκω" (Οδ. η, 120-121) Ιουλ 02, 2007

copyright © 2007

Ποντιακή διάλεκτος. ῾Η "κληρονόμος" τοῦ ῾Ομήρου

᾿Οδυσσεύς τοῦ klision: Τήν παρακάτω ἀνάρτηση τήν ἀφιερώνουμε στά ἀδέρφια μας τοῦ Ποντίους καί τούς στέλνουμε πατριωτικούς χαιρετισμούς. ῾Η χαρά  γιά τήν ἀναγνώριση τῆς γενοκτονίας τους ἀπό τό σουηδικό κοινοβούλιο ἀποτελεῖ καί δική μας χαρά! Τα ομηρικά έπη γράφτηκαν σε μια γλώσσα, η οποία βασίζεται στις δύο αρχαίες ελληνικές διαλέκτους, την ιωνική και την αιολική, τις οποίες ομιλούσαν κυρίως στη Μικρά Ασία. Του δρ. Θωμά Σαββίδη, αναπληρωτή καθηγητή ΑΠΘ Η ποντιακή διάλεκτος προέρχεται από την αρχαία ιωνική, λόγω κυρίως της καταγωγής των πρώτων αποίκων του Πόντου από την ιωνική Μίλητο. Με την πάροδο του χρόνου και με την επίδραση γεωγραφικών, κλιματολογικών, ιστορικών, εθνολογικών κτλ. παραγόντων δημιουργήθηκαν εξελικτικά από την ιωνική διάφορες διάλεκτοι, μία των οποίων είναι η ποντιακή. Με την εγκατάσταση και άλλων ελληνικών φύλων, όπως για παράδειγμα των κατοίκων της Τραπεζούντας της Αρκαδίας (4ος αιών π.Χ.), οι οποίοι άλλαξαν και το όνομα Τραπεζούς από Οιζηνίς και ιδιαίτερα των αιολικών φύλων εισήχθησαν και σποραδικοί αιολισμοί. Ο Όμηρος δεν αναφέρει πουθενά τον όρο Πόντος ή Εύξεινος Πόντος. Αντίθετα, αναφέρονται διάφορες εθνότητες του Πόντου, οι οποίες φυσικά στην αναμέτρηση τάχθηκαν στο πλευρό των Τρώων για ευνόητους λόγους. Συγκεκριμένα αναφέρονται οι Σόλυμοι (Ιλ. Ζ, 184, 203, 204, Οδ. ε, 282), οι Λύκιοι (Ιλ. Δ, 101, 119, Ρ, 172, Π, 437, Ζ, 194,Π, 673, Ζ, 188, Ζ, 210), οι Κάρες (Ιλ. Β, 867), οι Φρύγιοι (Ιλ. Ω, 545, Γ, 184, Π, 719, Σ, 291), οι Μήονες (Ιλ. Β, 864, Κ, 431) οι Αμαζόνες (Ιλ. Ζ, 186, Γ, 189), οι Αλιζώνες (Ιλ. Β, 856, Ε, 39), οι Παφλαγόνες (Ιλ. Β, 851, Ε, 577) και οι Μυσοί (Ιλ. Β, 858, Κ, 430, Ξ, 512). Από τις πόλεις του Πόντου αναφέρονται η Κύτωρος (Ιλ. Β, 853), μετέπειτα Κωτύωρα και σημερινή Ορντού, η Σήσαμος (Ιλ. Β, 853), η Κρώμνα (Ιλ. Β, 855), μετέπειτα Κρώμνη και η Αιγίαλος (Ιλ. Β, 855). Η Τροία, όπου διαδραματίστηκαν τα γεγονότα των ομηρικών επών, ήταν ο φρουρός του Ελλησπόντου, και εισέπραττε διόδια από εμπορικά πλοία, τα οποία αναζητούσαν πρόσβαση στον Εύξεινο Πόντο και την Ασία. Ο Πόντος ήταν καθοριστικής σημασίας για την τύχη των Ελλήνων, καθόσον έκρυβε εκτός από ευγενή μέταλλα, πλούσια χλωρίδα και πανίδα. Ακόμη, η πρόσβαση στην Ασία ήταν ευκολότερη από τα λιμάνια του Πόντου παρά από τα παράλια της Μικράς Ασίας. Αυτό ενισχύεται από το γεγονός ότι ο εποικισμός του Πόντου που επακολούθησε έγινε από τους Μιλήσιους, οι οποίοι έτσι έφθαναν ευκολότερα στον πλούτο της Ανατολής. Ο Πόντος απετέλεσε τη γέφυρα μετάβασης φυτών και ζώων από την Ασία στην κλασική Ελλάδα και αργότερα στη Ρώμη και την Ευρώπη. Στο πέρασμα των 28 αιώνων ζωής, η ποντιακή διάλεκτος δέχτηκε επιδράσεις από την κοινή των αλεξανδρινών χρόνων, και από τη μεσαιωνική κοινή του Βυζαντίου. Ακόμη, επηρεάστηκε από τους Γενουάτες και τους Βενετούς της Τραπεζούντας, τους Πέρσες και τους Γεωργιανούς, καθώς φυσικά και από τους Τούρκους. Η τελική μορφή της ποντιακής διαλέκτου γίνεται στην εποχή των Κομνηνών. Έτσι, η ποντιακή διάλεκτος αντικατοπτρίζει ταυτόχρονα και την ιστορική πορεία αυτού του λαού διά μέσου των αιώνων και των αλλόγλωσσων γειτονικών λαών. Ως εξαρχής ιωνική διάλεκτος με εξέλιξη εκτός Ελλάδος, η ποντιακή έχει τις ρίζες της μέχρι την ομηρική γλώσσα. Η συμβολή της όμως στην εθνική αυτογνωσία συνίσταται στο γεγονός ότι διέσωσε αρκετά ομηρικά στοιχεία, τα οποία σε άλλες νεοελληνικές διαλέκτους εξέλειπαν. Σε πολλές περιπτώσεις τα ιωνικά στοιχεία, όπως λέξεις, εκφράσεις ή ιδιωματισμοί των ομηρικών επών διατηρήθηκαν αναλλοίωτα, συνεισφέροντας τα μέγιστα στη γλωσσική μας κληρονομιά. Ως κληρονόμος της ιωνικής διατηρεί αναλλοίωτες ή παραφθαρμένες πολλές λέξεις, πολλούς αρχαϊσμούς και γραμματικούς ή συντακτικούς τύπους, οπότε μπορεί να ενταχθεί στις αρχαιότερες και πλουσιότερες ελληνικές διαλέκτους και φυσικά της Ευρώπης. Περί των ιωνικών καταβολών και της εξελικτικής πορείας της ποντιακής διαλέκτου γράφει ο γλωσσολόγος Δημοσθένης Οικονομίδης, διευθυντής του Μεσαιωνικού αρχείου της Ακαδημίας Αθηνών: "Η διάλεκτος, η λαλουμένη υπό των Ελλήνων των από αρχαιοτάτων χρόνων ως τα παράλια του Ευξείνου Πόντου εγκατεστημένων εξ αρχής ιωνική ούσα, συν τω χρόνω τοιαύτην έλαβε εξέλιξιν μακράν της Ελλάδος, ώστε διασώσασα ολίγα στοιχεία εκ της ιωνικής, ικανά αρχαιοπινή στοιχεία, προσέλαβεν και πολλάς λέξεις και γραμματικούς τύπους εκ της μεσαιωνικής και βυζαντινής γλώσσης, άτινα διετήρησεν αυτουσίως". Η ποντιακή μαζί με την καππαδοκική διάλεκτο αποτελούν τα μικρασιατικά ιδιώματα τα οποία ομοιάζουν με τα κυπριακά, τα δωδεκανησιακά και άλλων νήσων (Χίος, Ικαρία). Για τα μικρασιατικά αυτά ιδιώματα αναφέρει ο Μανώλης Τριανταφυλλίδης: "Χωρισμένα από την υπόλοιπη ελληνόγλωσση περιοχή, έμειναν αιώνες χωρίς εύκολη συγκοινωνία και ακολούθησαν διαφορετική εξέλιξη. Διατήρησαν γνωρίσματα της παλιάς ελληνιστικής κοινής και είναι έτσι από τα αρχαϊκότερα νεοελληνικά ιδιώματα". Οι ομηρικές λέξεις από την ποντιακή εντάχθηκαν στο σύστημα άλλων γλωσσών, συμμετέχοντας έτσι στην εξέλιξή τους. Ενδεικτικά αναφέρονται ορισμένα παραδείγματα αρχαϊσμών, λέξεων ή εκφράσεων ομηρικής (ιωνικής) προέλευσης: ΑΡΧΑΪΣΜΟΙ Επώνυμα σε -ιάδης ή ίδης δηλωτικά της καταγωγής ή πατρότητας: Αιμονίδης (Δ467), ο υιός του Αίμονα, Αρκεισιάδης (ο υιός του Αρκεισίου = ο Λαέρτης, δ755, ω270), Ασιάδης (υιός του Ασίου Μ140, Ρ583), Ατρείδης (ο υιός του Ατρέα = ο Αγαμέμνων και ο Μενέλαος Λ,Α16), Λαερτιάδης (ο υιός του Λαέρτη = ο Οδυσσεύς Γ200, δ555), Πηληιάδης ή Πηλείδης (ο υιός του Πηλέως = ο Αχιλλεύς Α1, Α146, θ75). Η διατήρηση του ιωνικού ε αντί του η: Ατρύπετος αντί ατρύπητος, νύφε αντί νύφη, άκλερος αντί άκληρος. "Ατρύγετος πόντος" (Ξ204), "Ατρύγετος αιθήρ" (Ρ425), αντί ατρύγητος. Η διατήρηση του ω αντί του ου: Λωρίν αντί λουρί, ζωμίν αντί ζουμί, κώδων αντί κουδούνι, "Κώνωψ" (βατρ. 202) αντί κουνούπι, "κωφός" (Λ390, Ω54) αντί κουφός Ο σχηματισμός θηλυκών επιθέτων σε -ος αντί η: Άλαλος αντί άλαλη, έμμορφος αντί η όμορφη, άσκεμος αντί άσχημη. "Δήμητρα αγλαόκαρπος" Α415, (Ύμν. Δήμ. 4, 23), Η διατήρηση της προστακτικής του αορίστου: Λύσον αντί λύσε, χτίσον αντί χτίσε, γράψον αντί γράψε "λαόν δέ στήσον παρ' ερινεόν" (Ιλ. Ζ, 433). Η χρήση του αρνητικού μορίου ουκ > ουχί > ουκί > κι': Κι' τρώγω αντί δεν τρώγω, κι' θέλω αντί δεν θέλω, κι' λέγω αντί δεν λέγω. "κι' ενέπρησεν κοίλας νήας" Κι' αντί του αρν. μόριου δεν (από το αρχ. ουδέν). Στην ποντιακή υπάρχει το αρν. μόριο τιδέν (άλλο τι ουδέν). Τιδέν κι τρώγω, τιδέν κι θέλω, τιδέν κι λέγω. Στο λεξικό του Σουίδα, 10ος αιών μ.Χ. επισημαίνεται αυτή η ιδιαιτερότητα του Ομήρου, στο σχηματισμό της άρνησης: Ουκί το ουχί. Όμηρος διά του κ γράφει, ου διά του χ. Η διατήρηση του μορίου άρα ή άρ' με σημασία όχι κατ' ανάγκην συμπερασματική, αλλά με την έννοια της συνάρτησης γεγονότων, ανακεφαλαίωσης ή επεξήγησης: "άρ' έρθεν η λαμπρή", "αρ' αέτς ας έν", "άρ' έφαεες, εχόρτασες" "ως άρ' έφη" (Οδ. θ, 482), "ως άρα φωνήσας" (Οδ. κ, 302) Η διατήρηση του ιωνικού σ: Σεύτλον αντί τεύτλον. "σεύτλον" (Βάτρ. 162). "σεύτλοις χλωροίς επιβόσκομαι" (Βατρ. 54). Σεύτελος (Κοτ., Σάντ., Χαλδ.) = ευτελής, ανόητος "Σευτλαίος" (Βάτρ. 212) κωμικό όνομα βατράχου στην Βατραχομυομαχία. "Σευτλαίον δ' αρ έπεφνε βαλών" (Βατρ. 209). ΛΕΞΕΙΣ: Αγρώστ' = κοινή αγριάδα. Άγρωστις (Οδ. ζ, 90), Βατία (Αμ.), = βάτος Βατίεια (Ιλ. Β, 813) Δέρ' (Κοτ.) ή δάρ' (Κερ., Τρίπ.). "έναν δέρ φαΐν". Είδαρ = έδεσμα, "άνθινον είδαρ" (Οδ. ι, 84). Είδαρ = έδεσμα (Σουίδας, 10ος αιών μ.Χ.). Ιχώριν (Κερ.) ή χώρ' (Κοτ., Σάντ., Χαλδ.) ορρός γάλακτος, κρόκος αυγών, εντεριώνη φυτών, μυελός οστών. Ιχώρ = θείο αίμα "ιχώρ, άμβροτον αίμα θεοίο" (Ιλ. Ε, 340) Ιχώρ = το πεπηγώς αίμα (Σουίδας, 10ος αιών μ.Χ.). Λαλλάτζ' (Κοτ., Τραπ. Χαλδ.) = πέτρα και μεταφορικά η φαλάκρα: "λαλλάτς κιφάλ'". Λάας = λίθος, πέτρα "μείζονα λάαν αείρας" (Οδ. ι, 537). Σήμερα παρέμεινε ως τοπωνύμιο, Λαλλάρια. Λάας = λίθος (Σουίδας, 10ος αιών μ. Χ.). Λαχίδα (Κερ., Κοτ., Οιν. Σάντ., Χαλδ.) = σειρά εργασίας: "έρθεν η λαχίδα μ'" Λαγχάνω "εις εκάστην εννέα λάγχανον αίγες" (ι160) Λάχος = μοίρα (Σουίδας, 10ος αιών μ. Χ.). Λειρίτα (Χαλδ.) = λείριον = κρίνος. Λείριον "λείριον" (Ύμν. Δήμ. 427) Λείρια = άνθη, κρίνα (Σουίδας, 10ος αιών μ. Χ.). Λελεύω = χαίρομαι, επιθυμώ: "να λελεύω σε" (να σε χαρώ). Λιλαίομαι "λιλαιομένη πόσιν είναι" (Οδ. α, 15, Οδ. ι, 30) (ήθελε να είναι σύζυγος). Λιλαίομαι = προθυμούμαι (Σουίδας, 10ος αιών μ.Χ.). Λίβος (Σάντ., Χαλδ.) = σταγόνα, σύννεφο: "ο ουρανόν ελίβωσεν" (συννέφιασε), "ελιβώθεν σο κλάμαν". Λείβω = στάζω, "υπ' οφρύσι δάκρυα λείβον" (Ιλ. Ν, 88, Οδ. θ, 88). Λείβεται τοις δακρύοις (Σουίδας, 10ος αιών μ.Χ.). Λιστρίν (Τραπ.) = σκαπτικό εργαλείο, λιστρεύω = σκάπτω. Λίστρον = σκαπτικό εργαλείο, λιστρεύω = σκάπτω, αποξύνω: "λίστροισιν δάπεδον ξύον" (Οδ. χ, 455), "τον δ' οίον πατέρ' εύρεν λιστρεύοντα φυτόν" (Οδ. ω, 227). Λιστραίνω = το σκάπτω (Σουίδας, 10ος αιών μ.Χ.). Λοπίν ή Λοβίν = ο λοβός, το περίβλημα: "φασουλί λοπίν". Λοπός = φλοιός, "λοπός κρομμύοιο" (Οδ. τ, 233) Λόπος = φλοιός, δέρμα λεπτόν, ξηρόν (Σουίδας, 10ος αιών μ.Χ.). Μωμόγερος (Κερ. Τραπ.) από το Μώμος (θεός της μομφής) ή μίμος. Ωμογέρων = ο ωμός (άγουρος), ζωηρός, ακμαίος γέρων, που δεν έχει καταβληθεί από το γήρας. "Ωμογέροντα δε μιν φασιν έμμεναι" (Ιλ. Ψ, 791). Ο χαρακτηρισμός αποδίδεται στον Οδυσσέα, ο οποίος εκτιμάται σε ηλικία 45-50 ετών. Ωμογέρων = Πρεσβύτης ου η κεφαλή ουκ επολιώθη (Σουίδας, 10ος αιών μ.Χ.) Πάππας (Αμ.) = πατέρας (στην παιδική γλώσσα). Πάππας (κλητ. πάππα) "Πάππα φίλε" (Οδ. ζ, 57). Στη νεοελληνική προφέρεται επί το τουρκικότερον "μπαμπάς". Τεττές (Χαλδ., Κερ.), ταττάς (Κερ.), τάττας (Οιν.) = πατέρας (στην παιδική γλώσσα). Τέττα = πατέρα, φιλοφρονητική προσφώνηση πρεσβυτέρου, Άττα, "άττα γεραιέ" (Ιλ. Ι, 607, Ρ, 561, Οδ. π, 31) "γέρο πατέρα μου" ata (τουρκ.), tata (λατιν.), daddy (αγγλ.) = πατέρας Πάππα, τέττα και άττα = προς πατέρα προσφώνησις, προς πατέρα σεπτική φωνή (Σουίδας, 10ος αιών μ. Χ.). Τσιλίδιν (Κερ., Οιν., Τραπ.) = πυρωμένο κάρβουνο: "Απάνω σ' σα στεγάδα μου, έναν γραστίν τσιλίδα" (ο έναστρος ουρανός). Κήλειος = καυστικός, φλογερός: "εν πυρί κηλέω" (Ιλ. Θ, 217, Ο744, Οδ. ι, 328). Κηλέω = καυστικώ πυρί (Σουίδας, 10ος αιών μ.Χ.). Χάταλον (Σάντ. Τραπ. Χαλδ.) = Το μωρό, το βρέφος: "Το χάταλον αν 'κι κλαίει, τσιτσίν 'κι διγν' ατό". Αταλός = νεαρός, τρυφερός, απαλός, "αταλά φρονώ" (Οδ. λ, 39), "παίδα αταλάφρονα" (Ιλ. Ζ, 400). Ατάλλω = σκιρτώ, χοροπηδώ, Delicat = λεπτεπίλεπτος. Αταλόψυχος (Σουίδας, 10ος αιών μ.Χ.). Χρα (Οιν., Κερ. Σάντ., Τραπ. Χαλδ.) = Η επιφάνεια του σώματος, το δέρμα, η επιδερμίδα, το χρώμα της επιδερμίδας. "εκχύεν η χρα τ'" (έχασε το χρώμα του, από φόβο) Χρώς "τρέπετε χρώς" (Ιλ. Ν, 279) (έχασε το χρώμα του, από φόβο) Χρώς = σώμα (Σουίδας, 10ος αιών μ.Χ.). ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ: "Από καλαμιδί εγένουμουν", απόμεινα μόνος, "σαν καλαμιά στον κάμπο" "καλάμην γε σ' οίομαι εισορόωντα" (Οδ. ξ, 214). "Το μήλον το μήλον τερεί και γίνεται, το σταφύλ' το σταφύλ' τερεί και γίνεται κ.ο.κ.", μεταφορικά με την άμιλλα η πρόοδος. "όγχνη επ' όγχνη γηράσκει, μήλον δ' επί μήλω, αυτάρ επί σταφυλή σταφυλή, σύκον δ' επί σύκω" (Οδ. η, 120-121) Ιουλ 02, 2007

copyright © 2007